Lưu trữ

Posts Tagged ‘dạy học lịch sử tích hợp liên môn’

NHỮNG BƯỚC ĐI CỦA SÁCH GIÁO KHOA NHẬT BẢN HIỆN ĐẠI – Từ thời Minh Trị đến Hiện đại- (7)

Tháng Mười Hai 13, 2013 Để lại phản hồi

Tác giả: Kimata Kiyohiro

Đại học Shiga, 10/2006

Người dịch: Nguyễn Quốc Vương

(Bản tóm tắt)

 

(2) Giáo dục địa lý theo chủ nghĩa thực dụng phục vụ đời sống thời trung kì Minh Trị.

Cùng với sự mạnh lên của động thái phục cổ vào nửa sau những năm Minh Trị thứ 10, giáo dục địa lý theo chủ nghĩa thực dụng phục vụ đời sống đã trở thành dòng chủ lưu thay thế cho giáo dục địa lý văn minh. Giáo dục địa lý văn minh khai hóa đã biến mất khỏi trường tiểu học và sách giáo khoa nhập môn địa lý học cũng không còn được sử dụng nữa. Từ nửa sau những năm Minh Trị thứ 10 đến những năm 20 trung tâm của giáo dục địa lý là địa chí quê hương (địa phương chí) và đặt trọng tâm vào các tri thức địa chí Nhật Bản.

“Tiểu học hiệu giáo tắc cương lĩnh” năm 1881 (năm Minh Trị thứ 14) đã quy định nội dung của môn Địa lý như sau: “đầu tiên là tiến hành giải thích về địa hình khu vực gần trường và núi, sông, biển ở nơi học sinh có thể thấy,  sau đó làm cho học sinh tưởng tượng được hình dáng của địa cầu, tiếp theo là dạy khái quát về địa lý Nhật Bản và địa lý thế giới”. Ban đầu chính sách xúc tiến giáo dục địa chí địa phương ở hiện trường giáo dục được đẩy mạnh và về sau các sách giáo khoa về địa chí địa phương nhắm vào địa lý quê hương đã được phát hành và triển khai khắp các địa phương.

Tuy nhiên,  liên quan quan đến mục đích giáo dục địa lý, trong “Tiểu học hiệu giáo tắc đại cương” năm 1891 (năm Minh Trị thứ 24) có viết: “địa lý Nhật Bản và địa lý nước ngoài  làm cho học sinh hiểu được các mục chủ yếu liên quan đến đời sống của nhân dân và nuôi dưỡng tinh thần yêu nước”. Mục đích này nhắm đến việc lý giải đời sống nhân dân đồng thời nuôi dưỡng lòng yêu nước.

Tuy nhiên, đến năm 1890 lại đặt trọng tâm vào địa lý “tùy thời”, trong giáo dục địa lý ở trường tiểu học thì “làm cho học sinh hiểu địa hình phương vị của quê hương từ cuộc sống hàng ngày”, về sau thì dạy “khái lược về sản xuất của nhân dân, tên các đô thị nổi tiếng, khí hậu, địa hình của Nhật Bản”. Thêm nữa, còn làm cho học sinh học một cách dễ dàng địa hình, khí hậu, và các hiện tượng khác. Sách giáo khoa thời kì này  không còn bóng dáng của các yếu tố địa lý văn minh, khai hóa nhưng vẫn còn lưu lại  một điểm là ở mối quan hệ giữa thiên nhiên với con người có đưa ra sản xuất và phương thức của “đời sống nhân dân”.

(3) Giáo dục địa lý quốc gia chủ nghĩa cuối thời Minh Trị.

Năm 1900 (năm Minh Trị thứ 33), “Sắc lệnh trường tiểu học” được sửa đổi và “Quy tắc thực thi sắc lệnh trường tiểu học sửa đổi” được đặt ra. Môn Địa lý cùng với Lịch sử không được dạy ở trường tiểu học thông thường (từ lớp 1 đến lớp 4) mà trở thành môn bắt buộc ở trường tiểu học bậc cao.

Địa lý và lịch sử trở thành môn học ở các lớp bậc cao bắt đầu từ sau khi có sự sửa đổi nói trên (đương thời giáo dục nghĩa vụ là 4 năm).

Mục đích của môn giáo khoa địa lý đã thay đổi lớn  và nó trở thành môn “ làm cho học sinh có được tri thức phổ thông liên quan đến bề mặt trái đất, cuộc sống của con người, hiểu biết cơ bản về Nhật Bản đồng thời giáo dục lòng yêu nước”. Thay cho sự lý giải về “cuộc sống của nhân dân” trong “Tiểu học hiệu giáo tắc đại cương” năm 1891, sự lý giải về “đại thể tình hình Nhật Bản” đã xuất hiện và trọng tâm chuyển sang “giáo dục lòng yêu nước”.

Học sinh năm thứ nhất và thứ hai của tiểu học bậc cao được dạy địa lý Nhật Bản và năm thứ 3, thứ 4 được dạy địa lý nước ngoài. Nội dung địa lý Nhật Bản là “khái yếu về địa thế, khí hậu, phân chia vùng, giao thông của nước Nhật, các đô thị, sản vật”. Nội dung, mục đích này đã được quy định chặt chẽ và “địa hình quê hương”, “đời sống nhân dân” trước đó đã chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi hoàn cảnh.

Từ năm 1900 trở đi  khuynh hướng quốc gia chủ nghĩa trong sách giáo khoa địa lý quốc định mạnh lên. Sách giáo khoa địa chí địa phương lấy địa chí tỉnh, phủ làm trung tâm vốn là dòng chủ lưu những năm 1890 trước đó đã không được xuất bản nữa, sách giáo khoa gia tăng lập trường quốc gia đã tăng lên và được tuyển chọn. Đối với trẻ em thì đó là sự chuyển đổi đột ngột từ địa chí quê hương dễ quan sát và gần gũi sang địa thế, khí hậu, sản vật, giao thông của Nhật Bản-những tri thức la liệt và vụn vặt.

 

(còn tiếp)

 

Phan Bội Châu và phong trào Đông Du (17)

Tháng Sáu 26, 2013 Để lại phản hồi

Kiểm tra 45 phút

Môn: Lịch sử

Đề bài: Đầu thế kỉ XX, trong bối cảnh triều đình Huế đã kí hiệp ước đầu hàng và phong trào Cần Vương bị đàn áp đẫm máu, nhà yêu nước Phan Bội Châu cùng những người đồng chí hướng đã lập ra Hội Duy tân (1904) và khởi xướng phong trào Đông Du. Hưởng ứng phong trào, hàng trăm thanh niên đương thời đã tình nguyện lên đường sang Nhật du học. Em hãy đóng vai là một trong những người thanh niên ấy để gửi thư cho nhà yêu nước Phan Bội Châu bày tỏ rõ lý do hưởng ứng cùng những dự định của bản thân khi học tập ở Nhật và sau khi tốt nghiệp về nước.

Bài Làm

Ngày tháng năm

Thưa chú Phan Bội Châu

Cháu tên là Thảo, một học sinh vừa tốt nghiệp sơ học tại Hà Nội. Cháu được biết rằng mới đây chú đã phát động phong trào Đông Du để đưa học sinh sang Nhật du học. Cháu thấy rằng đây là một trong những con đường cứu nước khá đúng đắn. Thứ nhất, muốn đất nước đủ lớn mạnh để có thể chống Pháp thì trước hết dân trí phải cao. Đất nước ta con nghèo, trình độ hiểu biết thấp nên dù lực lượng có mạnh đến đâu mà trí thức, hiểu biết không có thì cũng không thể thắng Pháp được vậy nên việc du học là cần thiết.

Thứ hai, việc chọn Nhật là quốc gia để mọi người đến học cũng là một ý kiến đúng đắn. Nhật cũng nằm trong châu Á, là một trong những cường quốc của thế giới. Vì vậy, nếu đưa học sinh sang Nhật, họ sẽ học được những điều hay, những chính sách của Nhật, đường lối chính  chính trị của Nhật bởi Nhật đã cải cách theo mô hình của phương Tây nên có những thể chế, đường lối rất sáng suốt. Chọn Nhật quả không sai.

Chú biết đấy, cháu là một học sinh, một thanh niên yêu nước, luôn mong muốn được đánh đuổi giặc Pháp ra khỏi đất nước ta, vì vậy cháu rất muốn được chọn là một trong số những học sinh sang Nhật du học. Cháu biết, những người đi du học phải là những người can đảm, biết chịu đựng, sáng tạo, thông minh. Có thể cháu không đáp ứng được hết tất cả các yêu cầu đó nhưng cháu có thứ quan trọng nhất: Tinh thần yêu nước. Cháu đã vạch ra những kế hoạch của bản thân. Nếu được đi du học, cháu sẽ cố gắng phấn đấu để trở thành một học sinh giỏi trong trường. Ngoài giờ học, cháu sẽ đi tìm hiểu về cuộc sống của người dân Nhật Bản, đọc và tìm hiểu thêm về nền chính trị Nhật Bản, nhờ vậy cháu có thể tìm được những gì tốt nhất, phù hợp nhất của Nhật Bản để áp dụng cho Việt Nam. Sau khi về nước cháu nhất định sẽ góp phần mở mang dân trí cho người dân Việt Nam. Cháu sẽ mở lớp dạy chữ, tuyên truyền những điều hay cháu học ở Nhật Bản cho thiếu niên Việt Nam và kể cả những người dân khác. Cháu tin rằng với sự nỗ lực của cháu và của những bạn cùng đi du học khác, mọi chuyện sẽ thành công.

Cháu rất mong chú cân nhắc yêu cầu của cháu, tin tưởng cháu và cho cháu cơ hội xây dựng đất nước này. Cháu chúc chú luôn mạnh khỏe và cống hiến nhiều hơn nữa cho Việt Nam.

(NTT, nữ, học sinh lớp 8)

Phan Bội Châu và phong trào Đông du (16)

Tháng Sáu 25, 2013 Để lại phản hồi

Kiểm tra 45 phút

Môn: Lịch sử

Đề bài: Đầu thế kỉ XX, trong bối cảnh triều đình Huế đã kí hiệp ước đầu hàng và phong trào Cần Vương bị đàn áp đẫm máu, nhà yêu nước Phan Bội Châu cùng những người đồng chí hướng đã lập ra Hội Duy tân (1904) và khởi xướng phong trào Đông Du. Hưởng ứng phong trào, hàng trăm thanh niên đương thời đã tình nguyện lên đường sang Nhật du học. Em hãy đóng vai là một trong những người thanh niên ấy để gửi thư cho nhà yêu nước Phan Bội Châu bày tỏ rõ lý do hưởng ứng cùng những dự định của bản thân khi học tập ở Nhật và sau khi tốt nghiệp về nước.

Bài Làm

Gửi thầy Phan

Con là Công Tằng Tôn Nữ X. Chắc thầy ngạc nhiên lắm khi đọc thư này. Bởi lẽ, con là phận gái mà dám mạo phạm viết những lời lẽ sau. Xin thầy thứ lỗi nhưng cũng mong thầy hiểu được phần nào lời con muốn nói.

Thưa thầy! Cha con là một quan ngự sử trong triều đình, lại là chú họ xa của vua, bổng lộc hàng năm cũng không ít. Mệ con mất sớm hồi con mới được một mùa trăng. Cha một mình nuôi con từ tấm bé. Bỏ qua một bên những lề lối hủ lậu mà một bậc nữ nhi quen phận phải làm, con theo lời cha cố học lấy cái chữ. Cha cũng không tiếc vàng bạc thuê thầy, mua sách, bút cho con. Cùng với việc muốn con mình học lấy cái chữ, cha cũng một mình cực lực phản đối lại triều đình. Ông bảo: “Bọn quân quan Tây đó thì tốt đẹp cái chi. Chúng là lũ lang sói chả biết nơi mô, đến đây để uống máu, xé thịt dân ta thôi! Cứ đà này…”. Cha vẫn thường ứa nước mắt khi nói tới đó. Con cũng ứa nước mắt khi viết đến những dòng  này! Ngày mai cha sẽ được đưa ra pháp trường! Vậy là suốt quãng đời còn lại con sẽ không thể gặp lại người. Đau lòng lắm thầy ạ! Nhưng không. Những giọt nước mắt nữ nhi của con sẽ ngưng rơi sau chốc lát thôi! Biến đau thương thành ý chí, con xin thề trên con tàu này, trước sóng gió biển khơi kia, sẽ học tập bằng tất cả sức mình, làm mọi thứ để được học vì cha, vì sự cứu mang của thầy, vì dân tộc. Dù cuộc sống tại Nhật Bản có khó khăn đến đâu, con cũng sẽ cố gắng học cho thành tài rồi mới trở về. Thành tài rồi trở về để xứng đáng cúi lạy trước hương hồn cha, cảm tạ thầy và dẹp hết lũ giặc độc ác kia. Dân tộc lại tự do, ở nơi suối vàng có lẽ cha cũng sẽ mỉm cười. Tương lai có thể không được như vậy nhưng tâm hồn con sẽ thanh thản với cha, với thầy khi con cố hết sức mình!

Con hứa với thầy!

Công Tằng Tôn Nữ X

(BPL, nữ, học sinh lớp 8)

Phan Bội Châu và phong trào Đông Du (15)

Tháng Sáu 24, 2013 Để lại phản hồi

Kiểm tra 45 phút

Môn: Lịch sử

Đề bài: Đầu thế kỉ XX, trong bối cảnh triều đình Huế đã kí hiệp ước đầu hàng và phong trào Cần Vương bị đàn áp đẫm máu, nhà yêu nước Phan Bội Châu cùng những người đồng chí hướng đã lập ra Hội Duy tân (1904) và khởi xướng phong trào Đông Du. Hưởng ứng phong trào, hàng trăm thanh niên đương thời đã tình nguyện lên đường sang Nhật du học. Em hãy đóng vai là một trong những người thanh niên ấy để gửi thư cho nhà yêu nước Phan Bội Châu bày tỏ rõ lý do hưởng ứng cùng những dự định của bản thân khi học tập ở Nhật và sau khi tốt nghiệp về nước.

Bài Làm

 

Nhật Bản

Ngày….tháng….năm…

Tiên sinh Phan Bội Châu đáng kính!

Giờ này, thanh niên đất Việt tất cả đều đã đặt chân lên đất Nhật. Dù có muôn vàn khó khăn, chúng cháu cũng tự hứa với làng sẽ cố gắng học tập, vận dụng tri thức để cứu nước. Nước Việt Nam muôn năm! Đến đây, chúng cháu gặp muôn vàn khó nhọc, muôn vàn điều khúc mắc. Dù tiết trời có lạnh, dù chẳng hiểu về ngôn ngữ Nhật, tư tưởng người Nhật nhưng cháu sẽ quyết học, quyết cứu nước. Nước ta đã có một bộ máy nhà nước mục rữa và thối nát quá rồi, thanh niên trai tráng càng không thể trở nên bất tài vô dụng chỉ biết nghe lệnh quan Pháp nữa!

Thực lòng với Châu tiên sinh, cháu vốn chỉ muốn về, muốn bỏ cuộc vào những khi thế này, nhưng nghĩ lại mình ra đi là vì Tổ Quốc, vì tương lai thế hệ mới, vì cha mẹ đã bị bọn Pháp đè đầu cưỡi cổ mãi rồi, cháu đã đi, cháu đã tiến đến là không còn đường lùi. Cháu  cũng yêu nước, cháu không có gì phải sợ hãi khi đang làm việc đúng! Tiên sinh bảo suy nghĩ của cháu có gì sai không?

Ngay từ đầu, cháu đã đặt cược cuộc sống của mình cho số phận. Đi là đường sống,  lùi chỉ có chết thế nhưng càng ở nơi văn minh này, cháu càng hiểu bản thân mình mới là người xây dựng cho số phận. Cháu dự định sẽ học đến mức tối đa có thể. Về nước, ngoài hoạt động cách mạng, cháu nghĩ mình cần phổ biến tư tưởng cho nhân dân, tuyên truyền cho nhân dân, …như những gì mà tiên sinh đã đạt được và cháu cũng biết không gì tốt hơn nghề giáo để làm điều đó. Chỉ có tri thức mới khai sáng được lòng dân, chỉ có tri thức mới đánh đuổi được Pháp và đưa đất nước đi lên! Và để thực hiện được những điều đó, cháu quyết sẽ đi theo tiên đề của tiên sinh. Để phát triển đất nước, những nhà ái quốc phải tiếp cận với thế giới, phải tiếp xúc và giao lưu bên ngoài để từ đó có thể hiểu rõ thực trạng đất nước và tìm ra giải pháp đúng đắn.

Phiền tiên sinh đọc thư cháu và cho ý kiến!

Vô vàn kính phục tiên sinh!

 

(NQA, nữ, học sinh lớp 8)

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: