Archive

Archive for the ‘Nhật Bản’ Category

NÚI SÔNG RỒI CÓ CHẾT KHÔNG?

December 15, 2018 Leave a comment

NÚI SÔNG RỒI CÓ CHẾT KHÔNG?

Tôi đã dịch xong toàn bộ bài thơ, hay nói đúng ra là bài hát tiếng Nhật có chứa ba câu thơ ám ảnh một nhà báo. Tôi dịch và đưa ba câu thơ này lên Facebook đã lâu và chính tôi không còn nhớ gì nữa dù có thể khi đó tôi rất xúc động. Trong một lần gặp vội vã trong một quá cà phê ở Hà Nội trước khi anh trở về Nam, anh bảo tôi cố tìm lại ba câu này vì anh chỉ nhớ nó nhắc đến “cố hương” rất tha thiết. Tôi cố gắng tìm nhưng bất lực. Chẳng ngờ anh tìm được lại ba câu đó. Hồi ấy tôi dịch thế này

“Biển rồi có chết không?
Núi rồi có chết không?
Và cả quê hương yêu thương của ta nữa…”

Giờ đây, nhờ sự nhắc nhở của anh, tôi đã tìm được toàn bộ lời bài hát-bài thơ. Hóa ra nó là một sáng tác của nhạc sĩ-ca sĩ người Nhật Sada Masashi sinh năm 1952. Bài hát này được ông sáng tác khi một đạo diễn đề nghị ông viết một bài hát cho bộ phim “Cao điểm 203”, một bộ phim lấy bối cảnh là cuộc chiến tranh Nga-Nhật. Theo wikipedia, ông đã hỏi lại đạo diễn “Có phải là ông muốn tôi viết một ca khúc về chuyện người lính thắng rồi thì hô vạn tuế không?” . Đạo diễn mỉm cười đáp “Không! Đây là bộ phim không nói về kẻ thắng hay kẻ bại, nó nói về những con người nhỏ nhoi nằm ngoài những kẻ đó”. Tuy nhiên, ông không thể viết được ngay ca khúc này mà phải chờ sau đó khi làm bộ phim khác mà ông là diễn viên chính, ông mới bật ra tác phẩm gần như trong khoảnh khắc.
Tác phẩm ngay lập tức làm cho người Nhật khắp nơi xúc động mãnh liệt. Nhiều người coi nó là bài hát phản chiến sâu sắc. Có thể hiểu được tình cảm đó của người Nhật đối với ca khúc này khi bối cảnh ra đời của nó là tháng 10 năm 1980, thời điểm nước Nhật giàu có về vật chất nhưng đang chao đảo dữ dội giữa tả và hữu, giữa Đông và Tây còn giới trẻ thì hoang mang đau khổ. Sinh viên đấu tranh phản đối chính giới, đốt trường đại học và biểu tình khắp nơi. Thời điểm mà Murakami Haruki-tiểu thuyết gia viết “Rừng Na Uy” và hàng loạt tác phẩm khác vĩnh viễn khắc khoải và bị cầm tù trong đó.
Sau đó bài hát được thu thành đĩa đơn (đĩa đơn thứ 12 của Sada Masahi) và ngay lập tức bán được 65 vạn bản.

Dưới đây, tôi xin đưa lên nguyên tác tiếng Nhật và bản dịch vội vã của tôi. Tôi nghĩ bài thơ này có lẽ khi dịch sang tiếng Việt nên dịch sang thể lục bát mới thể hiện được hết triết lý phật giáo và cái thống thiết, bi thương của kiếp người nhưng tạm thời tôi chưa làm được.

Xin dịch tạm vậy.

Tên bài thơ trong nguyên tác là “防人の詩” (sakimori no uta), “uta” là thơ, là bài hát, “sakimori” là từ chỉ chế độ quân sự được tiến hành ở Nhật Bản từ thời Asuka (538-710) đến thời Heian (794-1185), đồng thời cũng chỉ những người bị chính quyền bắt đi làm lính thú canh giữ biên ải trong thời kì này.
Các bạn có thể nghe bài hát do chính tác giả trình bày trong một liveshow được tổ chức tại Osaka năm 1981 dưới đây.
https://www.youtube.com/watch?v=JjtmzOeRAMY

Bạn nào biết tiếng Nhật có thể đọc thêm hàng trăm bình luận của người Nhật để hiểu thêm bài hát-bài thơ.

Trong bản dịch tôi có đánh số các đoạn để bạn đọc tiện theo dõi.

Nguyên tác tiếng Nhật:
防人の詩
おしえてください
この世に生きとし生けるものの
すべての生命(いのち)に 限りがあるのならば
海は死にますか 山は死にますか
風はどうですか 空もそうですか
おしえてください
私は時折
苦しみについて考えます
誰もが等しく 抱いた悲しみについて
生きる苦しみと 老いてゆく悲しみと
病いの苦しみと 死にゆく悲しみと
現在(いま)の自分と

答えてください
この世のありとあらゆるものの
すべての生命(いのち)に 約束があるのなら
春は死にますか 秋は死にますか
夏が去る様に 冬が来る様に
みんな逝(ゆ)くのですか

わずかな生命(いのち)の
きらめきを信じていいですか
言葉で見えない 望みといったものを
去る人があれば 来る人もあって
欠けてゆく月も やがて満ちて来る
なりわいの中で

おしえてください
この世に生きとし生けるものの
すべての生命(いのち)に 限りがあるのならば
海は死にますか 山は死にますか
春は死にますか 秋は死にますか
愛は死にますか 心は死にますか
私の大切な 故郷(ふるさと)もみんな
逝ってしまいますか

海は死にますか 山は死にますか
春は死にますか 秋は死にますか
愛は死にますか 心は死にますか
私の大切な 故郷(ふるさと)もみんな
逝ってしまいますか

Bản dịch
BÀI THƠ CỦA NGƯỜI GIỮ BIỂN
Sáng tác: Sada Masashi

1. Hãy trả lời tôi đi!
Nếu tất cả sinh mệnh
Của hết thảy sinh linh
Sống trên thế gian này
Không ra ngoài hữu hạn
Biển rồi có chết không?
Núi rồi có chết không?
Gió rồi sẽ ra sao?
Và trời sẽ thế nào?
Làm ơn cho tôi biết

2. Đôi khi tôi ngẫm nghĩ
Về nỗi khổ trên đời
Mọi người ai cũng thế
Bình đẳng gánh trên vai
Khổ vì sinh vì tử
Khổ vì bệnh vì già
Và nghĩ về tôi nữa
Ở hiện tại chưa qua.

3. Hãy trả lời tôi đi
Nếu hết thảy sinh mệnh
Của mọi thứ trên đời
Chung cuộc là số phận
Mùa xuân có chết không?
Mùa thu còn bất tử?
Giống hè qua đông tới
Tất cả rồi đi xa?

4. Liệu tôi có thể tin
Ánh sáng của sinh linh
Nhỏ nhoi đang lấp lánh?
Liệu tôi có thể tin
Thứ gọi là hi vọng
Vốn chẳng thấy bằng lời?
Người đến rồi người đi
Trăng hết tròn lại khuyết
Trong thế giới vô thường.

5. Hãy trả lời tôi đi
Nếu tất cả sinh mệnh
Của hết thảy sinh linh
Sống trên thế gian này
Không ra ngoài hữu hạn
Biển rồi có chết không?
Núi rồi có chết không?
Mùa xuân có chết không?
Mùa thu còn bất tử?
Tình yêu có qua đời?
Trái tim không đập nữa?
Và cố hương yêu thương
Tất cả cũng qua đời?

6. Biển rồi có chết không?
Núi rồi có chết không?
Mùa xuân có chết không?
Mùa thu còn bất tử?
Tình yêu có qua đời?
Trái tim không đập nữa?
Và cố hương yêu thương
Tất cả cũng qua đời?

Nguyễn Quốc Vương dịch
(Hà Nội, 10. 12. 2018)

Advertisements
Categories: Nhật Bản

“Gia tài” đồ sộ của tác giả “Totto-chan bên cửa sổ”

June 19, 2016 Leave a comment

Cuốn sách “Totto-chan bên của sổ” của tác giả người Nhật Kuroyanagi Tetsuko đã và đang làm cho nhiều độc giả ở Việt Nam xúc động. Tuy nhiên rất ít độc giả người Việt biết rằng sự nghiệp của bà không chỉ có “Totto-chan bên cửa sổ”. Ở nước Nhật bà được công chúng biết đến trong nhiều vai trò khác nhau: diễn viên, người lồng tiếng, người dẫn chương trình, nhà văn, đại sứ thiện chí của UNICEF, nhà hoạt động vì hòa bình, nhà hoạt động bảo vệ thiên nhiên…

 

images

Một tài năng truyền hình hiếm có

Sinh ngày 8/9/1933, năm nay Kuroyanagi Tetsuko đã 83 tuổi nhưng vẫn hoạt động không mệt mỏi. Trên báo Yomiuri 29/12/2015 có đăng bài viết của nhà báo Hiyama Tamami chuyên viết về lĩnh vực truyền hình với tựa đề “Ai sẽ là người kế tục Kuroyanagi Tetsuko, người có một không hai trong thế giới truyền hình?”. Bài báo đã tổng kết sự nghiệp của Kuroyanagi Tetsuko và dự đoán người sẽ kế nghiệp bà.

Bài báo cho biết vào năm 2015 ở độ tuổi 82, Kuroyanagi Tetsuko được bầu chọn là “người có cống hiến lớn cho sự nghiệp văn hóa” của Nhật Bản. Đây là phần thưởng cao quý do Bộ trưởng Bộ giáo dục, thể thao, văn hóa, khoa học và công nghệ trao tặng dựa trên kết quả tư vấn của hội đồng chuyên môn. Cho đến thời điểm này đã có nhiều nghệ sĩ được nhận danh hiệu này như Higashiyama Chieko (1966), Shodai Mizuta (1971), Sugimura Haruko (1971), Morishige Hisaya (1984), Mori Mitsuko (1998), Takakura Ken (2006), Nakadai Tatsuya (2007), Yoshinaga Sayuri (2010), Otaki Hideji (2011). Tuy nhiên, các nghệ sĩ này chủ yếu để lại ấn tượng trong lòng công chúng bằng các tác phẩm trên sân khấu hoặc điện ảnh. Trong khi đó Kuroyanagi Tetsuko đón nhận danh hiệu này trong tư cách là một “tài năng truyền hình”. Bình luận sau khi nhận giải bà nói: “Tôi cảm thấy hạnh phúc vì mọi người đã công nhận Tivi là một phần của văn hóa”.

Cho dù có nhiều năm hoạt động như là diễn viên và tham gia nhiều bộ phim khác nhau, Kuroyanagi Tetsuko là người làm việc trong lĩnh vực truyền hình từ rất sớm khi Tivi mới xuất hiện ở Nhật Bản. Bà đã xuất hiện trong vô số các chương trình truyền hình như “Cùng gặp trong giấc mơ nhé”, “Tấm thảm ma thuật”, “Quảng trường âm nhạc” (NHK), “The best Ten” (TBS)…Các chương trình phát sóng thường xuyên như “Phát hiện điều kỳ lạ của thế giới!” (TBS), “Thế giới trẻ thơ của Kuroda Yanagi Tetsuko –các nghệ sĩ vẽ nên những ước mơ” (BS Asahi) , “Căn phòng của Tetsuko” (Truyền hình Asahi). Đặc biệt, “Căn phòng của Tetsuko” là chương trình bắt đầu được phát sóng tháng 2/1976 và tính đến tháng 5/2015 đã phát sóng 1 vạn lần. “Căn phòng của Tetsuko” đã được ghi vào kỷ lục Ghi-nét là chương trình có số lần phát sóng nhiều nhất trên thế giới và hiện vẫn đang giữ kỷ lục này. Khách mời của “Căn phòng của Tetsuko” không chỉ là các nghệ sĩ mà còn bao gồm cả các nhà văn, cầu thủ bóng đá, “quốc bảo nhân gian” và đôi khi còn có cả các nhân vật nổi tiếng người nước ngoài như Meryl Streep, Robert De Niro, Lady Gaga.

Kuroyanagi Tetsuko cũng là một người nhiều lần được chọn dẫn chương trình truyền hình ca nhạc nổi tiếng có tên “Kohakuuta Gassen” được truyền hình trực tiếp vào đêm giao thừa hàng năm ở Nhật Bản. Kuroyanagi Tetsuko đã trở thành người dẫn chương trình trẻ nhất trong lịch sử chương trình này vào năm 1958 (Kokhakuuta Gassen lần thứ 9). Từ năm 1980 trở đi bà trở thành người dẫn chương trình này suốt 4 năm liên tiếp và năm 2016 bà trở thành người dẫn chương trình chung trong chương trình ca nhạc “ Kohakuuta Gassen lần thứ 66 của NHK”. Trước khi chương trình bắt đầu Tổng giám đốc sản xuất chương trình Shibazaki Tetsuya đã tiết lộ lý do chọn Kuroyanagi Tetsuko: “Năm nay tròn 70 năm sau chiến tranh và là năm thứ 90 chương trình phát sóng. Kuroyanagi là người thích hợp với chủ đề “Đó là Nhật Bản! Đó là Kokuhaku”. Tôi muốn bà chuyển đi thông điệp với vai trò là người dẫn chương trình huyền thoại là biểu tượng của truyền hình và Kohaku”.

Trong lĩnh vực truyền hình bà là người gây được thiện cảm lớn với công chúng vì khả năng ứng xử nhanh nhạy và “độ sâu sắc của tâm hồn”. Nhà báo Hiyama Tamami trong bài báo nói trên đã thuật lại “sự cố” xảy ra với bà trong lần đầu tiên ghi hình chương trình “Căn phòng của Tetsuko”. Khách mời lần đầu tiên là Morishige Hisaya, một diễn viễn nổi tiếng. Trong lúc ghi hình, diễn viên Morishige Hisaya đã cố ý chạm nhẹ vào ngực người dẫn chương trình. Kuroyanagi Tetsuko đã xử lý hoàn hảo làm cho chương trình diễn ra suôn sẻ và biến “sự cố” đó thành xúc tác làm cho chương trình trở nên nổi tiếng. Sau này Kurodayanagi Tetsuko đã bình luận về hành động của Morishige Hisaya: “cảm giác như đó là một “lời chào” nghịch ngợm mang trong đó sự thân thiện”. Cũng từ đó bà và Morishige Hisaya trở thành đôi bạn diễn ăn ý. Sau này khi dẫn chương trình mỗi khi có khách mời là nam vận động viên bà thường kiểm tra cơ bắp của họ. Hành động đó được các nam vận động viên vui vẻ chấp nhận vì “đơn giản đó là Tetsuko”.

Chương trình “Căn phòng Tetsuko” không phải là chương trình trực tiếp nhưng nó được làm giống như là trực tiếp. Phương châm cơ bản của nhóm làm chương trình là không biên tập khi đã ghi hình vì thế nó tạo cho khán giả cảm giác đầy hồi hộp và bất ngờ.
Chương trình này nổi tiếng đến độ mỗi khi có nhân vật nổi tiếng nào đó của nước Nhật qua đời thì hình ảnh về họ được phát trên các kênh truyền hình thường là hình ảnh lấy từ “Căn phòng của Tetsuko”.

Nhà văn chuyên nghiệp

Ở Việt Nam rất nhiều người biết đến tác phẩm tự truyện “Totto-chan bên cửa sổ” của Kurodayanagi Tetsuko. Cuốn tự truyện này được bà xuất bản năm 1981 và ngay lập tức trở thành “best-seller” với số lượng bản in tính đến nay gần 8 triệu bản và được dịch sang 35 thứ tiếng.

Tuy nhiên, trên thực tế bà là một nhà văn chuyên nghiệp có rất nhiều tác phẩm khác. Tính từ năm 1972 đến nay bà đã xuất bản khoảng trên 20 đầu sách trong đó có nhiều cuốn sách lấy cảm hứng hoặc là bản thân nó là sự tiếp tục từ cuốn tự truyện “Totto-chan bên cửa sổ” như: “Sách tranh của Totto-chan” (1984), “Vương quốc bí ẩn của Totto-chan” (2005), “Một mình Totto” (2015)…
Bà cũng viết chung với các tác giả nhiều cuốn khác như: “Nạn đói châu Phi” (1984), “Lời hứa giữa Tottochan và thầy Kamata” (2007). Bà cũng là người dịch cuốn “Please save my world” của Bill Adler sang tiếng Nhật. Cuốn sách này được Hayakawa Shobo xuất bản năm 1985.

Nhà hoạt động xã hội có tấm lòng cao cả

Kuroyanagi Tetsuko cũng được biết tới ở Nhật và trên thế giới trong tư cách là đại sứ thiện chí của Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF). Bà là người châu Á đầu tiên được chọn vào vị trí này năm 1984. Trong cương vị này bà đã đến thăm trên 30 nước đang phát triển ở châu Á và châu Phi. Những cống hiến của bà trên cương vị Đại sứ thiện chí của UNICEF đã được ghi nhận bằng các phần thưởng của chính phủ Nhật Bản và Liên hợp quốc. Năm 2001 bà nhận giải thưởng “Vì phúc lợi xã hội” của báo Asahi. Ngoài ra ở phương diện cá nhân trong vai trò là nghệ sĩ, nhà văn viết cho thiếu nhi bà đã tích cực tiến hành các hoạt động gây quỹ từ thiện giúp đỡ trẻ em. Năm 1981 sau khi cuốn tự truyện “Totto-chan bên cửa sổ” xuất bản và trở thành “best-seller”, bà đã dành số tiền nhuận bút thu được lập ra “Quỹ Totto” có tư cách pháp nhân là tổ chức phúc lợi xã hội và trực tiếp điều hành quỹ trong vai trò là chủ tịch. Số tiền mà quỹ nhận được tính đến thời điểm hiện tại đã lên tới trên 5,6 tỉ yên. Toàn bộ số tiền được dùng vào hoạt động nhân đạo và bà tự bỏ tiền cá nhân ra trang trải chi phí văn phòng.

Koroyanagi Tetsuko cũng là người có hứng thú đặc biệt với gấu trúc và hiện là chủ tịch danh dự Hiệp hội bảo vệ gấu trúc Nhật Bản. Bà cũng giữ vai trò lãnh đạo, cố vấn của nhiều tổ chức xã hội khác như “Ayumi no Hako”, “Quỹ bảo vệ thiên nhiên thế giới”, “Bảo tàng Mĩ thuật Chihiro”…

Ở tuổi 83, với một “gia tài” đồ sộ như trên, thật dễ hiểu tại sao bà lại giành được sự yêu mến và kính trọng của đông đảo công chúng Nhật Bản.

 

Nguyễn Quốc Vương 

 

Cơn ghen của hoàng hậu Nhật

June 11, 2016 Leave a comment

 

Nghe nói phụ nữ cho dù là bình dân hay quý tộc đều ghen rất dữ. Xưa nay đều thế cả. Trong cuốn sách “Tình dục trong lịch sử Nhật Bản”, Nakae Katsumi có thuật lại chuyện ghen tuông của Hoàng hậu Iwanohime được ghi lại trong hai cuốn sách “Cổ sự ký” và “Nhật Bản thư kỷ”.

Hoàng hậu Iwanohime là vợ Thiên hoàng Nintoku (khoảng thế kỉ V). Chế độ đa thê lúc bấy giờ là phổ biến nhưng bà là người rất hay ghen. Sách “Cổ sự ký” có hành động lúc ghen của bà là “đập chân bình bịch xuống đất”.

Nhưng những cơn ghen của hoàng hậu Iwanohime cũng không cản nổi tính háo sắc của thiên hoàng Nintoku.

Một ngày nọ thiên hoàng Nintoku nhìn thấy một nữ quan tên là Kugahime đi từ ruộng dâu lên và cảm thấy thích nữ quan này. Ông muốn đưa nữ quan này vào hậu cung nhưng hoàng hậu Iwanohime cố sức ngăn cản. Kết cục ý định không thành nên thiên hoàng muốn gả nữ quan này cho một người đàn ông khác để có dịp gặp gỡ nhưng nữ quan tuyên bố “sẽ trọn đời độc thân”. Cuối cùng thiên hoàng Nintoku phải trả Kugahime về nơi cũ.

Ngoài ra thiên hoàng Nintoku cũng yêu công chúa Yata là em cùng cha khác mẹ. Nhưng lần này cũng bị hoàng hậu Iwanohime phản đối.

Sách “Nhật Bản thư kỷ” có ghi lại hai bài thơ đối đáp giữa Thiên hoàng Nintoku và hoàng hậu Iwanohime về chuyện công chúa Yata.

Thiên hoàng Nitoku ngâm:
“Anh thề xin hãy tin anh
Nàng kia cũng chỉ là cành hoa chơi
Lúc nào em vắng mới mời
Vui chơi tí chút thì thôi ấy mà”.

Hoàng hậu Iwanohime đáp lại:
“Mặc áo hai tấm chẳng sao
Nhưng giường hai chiếc làm sao bây giờ?”

Bị phản đối quyết liệt, việc đưa Yata vào hậu cung không thành.Nhưng thiênhoàng Nintoku không từ bỏ ý định này.
Tám năm sau, lừa lúc Hoàng hậu Iwanohime đi du lịch tới Kishu, Thiên hoàng đưa Yata vào hậu cung vui vẻ ngày đêm.

Biết chyện hoàng hậu Iwanohime tức giận không trở về cung mà đến sống ở cung Tsutsukinomiya trong núi. Thiên hoàng Nintoku bao lần cử sứ giả đến thuyết phục nhưng hoàng hậu Iwanohime kiên quyết không về . Cuối cùng thiên hoàng Nintoku phải đích thân đến thuyết phục nhưng hoàng hậu Iwanohime kiên quyết không tiếp. Thiên hoàng Nintoku phải quay về.

5 năm sau, hoàng hậu Iwanohime qua đời. Thiên hoàng Nintoku phong cho Yata làm hoàng hậu nhưng sau đó chẳng bao lâu ông lại đem lòng yêu nhiều người phụ nữ khác.

Người đời sau coi Nintoku là một trong những thiên hoàng phong tình nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Cá chết, người nhiễm bệnh: Nước Nhật từng trả giá rất đắt

May 8, 2016 Leave a comment

Trước sức ép ngày càng mạnh của dân chúng và giới trí thức, các biện pháp toàn diện đã được thực thi tích cực.Có lẽ người Việt Nam nào khi đến hoặc sống ở Nhật cũng đều chia sẻ chung ý nghĩ “nước Nhật có môi trường thật tuyệt”. Nhưng hơn nửa thế kỉ trước, nước Nhật cũng đã từng đối mặt với ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và phải trả giá cho chúng.

Từng trả giá đắt cho ô nhiễm

Vụ ô nhiễm công nghiệp quy mô lớn đầu tiên được ghi nhận trong lịch sử Nhật Bản là vụ ô nhiễm ở mỏ đồng Ashio, thành phố Nikko, tỉnh Tochigi. Mỏ đồng được phát hiện năm 1550 và bắt đầu được khai thác theo quy mô công nghiệp vào thời Minh Trị. Đến đầu thế kỉ XX, ước tính sản lượng đồng khai thác được ở đây chiếm tới 25% sản lượng đồng toàn Nhật Bản.

Hoạt động khai khoáng đã gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường khủng khiếp kéo dài hơn một thế kỉ ở lưu vực sông Watarase thuộc hai tỉnh Gunma và Tochigi. Khí độc và mưa a-xít đã làm cho các làng mạc xung quanh biến thành hoang mạc, không cây cỏ nào sống nổi và các ngọn núi bị lở loét.

Nước mưa cuốn đất bị nhiễm độc ở mỏ đồng xuống sông làm chết cá và tràn vào đồng ruộng làm nhiễm độc đất canh tác. Ngay dưới thời Minh Trị đã có hàng trăm người nhiễm độc. Cho đến tận năm 1971, gạo ở khu vực quanh mỏ đồng qua kiểm tra vẫn nhiễm Cadimi.

Tiếp đó, trong những năm 60-70 của thế kỉ XX, khi nền kinh tế nước Nhật tăng trưởng cao độ làm thế giới kinh ngạc, bốn vụ ô nhiễm môi trường tàn khốc đã xảy ra. Chúng được đặt tên theo tên bốn căn bệnh gây ra cho người dân sống trong khu vực ô nhiễm “Bệnh Minamata” (lần 1), “Bệnh Minamata 2”, “Bệnh hen ở thành phố Yokkaichi” và “Bệnh Itaiitai”.

Vụ ô nhiễm “Bệnh Minamata” lần 1 diễn ra ở vịnh Minamata thuộc tỉnh Kumamoto. Thủy ngân từ nước thải của nhà máy công nghiệp đã làm nhiễm độc cá, người dân ăn cá và bị nhiễm bệnh, chủ yếu là các căn bệnh về thần kinh. Vụ ô nhiễm “bệnh Minamata” lần 2 diễn ra ở lưu vực sông Agano, tỉnh Niigata và cũng gây ra hậu quả khủng khiếp tương tự.

“Bệnh hen ở thành phố Yokkaichi” là hậu quả của việc các nhà máy ở thành phố Yokkaichi tỉnh Mie thải ra khí độc gây nên các bệnh về đường hô hấp. “Căn bệnh Itaiitai” phát sinh do gạo và các thực phẩm khác bị nhiễm Cadimi ở tỉnh Toyama.

Nước Nhật đã phải mất nhiều tiền của, công sức và một khoảng thời gian tương đối dài để giải quyết hậu quả của của năm vụ ô nhiễm trên. Chẳng hạn tại mỏ đồng Ashio (đóng cửa năm 1973), quá trình khắc phục hậu quả ô nhiễm, phủ xanh mỏ đồng và biến nơi đây thành khu du lịch hiện vẫn đang được tiến hành.

Trong vụ ô nhiễm “bệnh Minamata 1”, Nhật Bản cũng mất 23 năm để đánh bắt và tiêu hủy hết số cá đã nhiễm độc trong vịnh, mất 13 năm để xử lý số bùn nhiễm độc dưới lòng vịnh.

Cá chết hàng loạt, Ô nhiễm môi trường, Nhật Bản, Fukushima, Thảm họa kép Nhật BảnCá chết hàng loạt, Ô nhiễm môi trường, Nhật Bản, Fukushima, Thảm họa kép Nhật Bản
Khách tham quan trước những bức ảnh các nạn nhân của “bệnh Minamata” tại triển lãm. Ảnh: Hereandnow.wbur.org

Sức ép từ người dân

Khi ô nhiễm xảy ra, phản ứng của chính phủ lúc đầu tương đối chậm chạp, bởi đằng sau đó là mối quan hệ chằng chéo giữa giới chính trị và giới công nghiệp cũng như tư duy ưu tiên mục tiêu phát triển kinh tế. Tuy nhiên trước sức ép ngày càng mạnh của dân chúng và giới trí thức, các biện pháp toàn diện đã được thực thi tích cực.

Sau khi “Luật môi trường cơ bản” ra đời năm 1993, hàng loạt các bộ luật và quy chế liên quan đến môi trường liên tiếp được ban hành.

Người dân, từ chỗ phản ứng với các vụ ô nhiễm môi trường một cách lẻ tẻ đã tập hợp lại, lập ra các tổ chức bảo vệ môi trường, các tổ chức dân sự để đấu tranh, với nhiều hình thức như biểu tình, hội họp, báo chí và khởi kiện đòi bồi thường.

Chẳng hạn, năm 1987, trong phiên toà lần thứ ba, những nạn nhân của căn bệnh Minamata đã thắng trong vụ kiện nhà nước và chính quyền tỉnh Kumamoto.

Trong các vụ ô nhiễm khác, người dân Nhật cuối cùng cũng giành được thắng lợi trong hành trình tìm công lý, buộc các công ty gây ô nhiễm phải bồi thường thiệt hại và có các biện pháp khắc phục hậu quả.

Tạo ra những “công dân hành động”

Cơ chế dân chủ trong giáo dục Nhật Bản với sự phân tán quyền lực trong hành chính giáo dục và cơ chế kiểm định sách giáo khoa, thừa nhận “thực tiễn giáo dục” của giáo viên đã giúp cho giáo dục trường học ở Nhật Bản ứng phó nhanh và hiệu quả với ô nhiễm môi trường.

Cá chết hàng loạt, Ô nhiễm môi trường, Nhật Bản, Fukushima, Thảm họa kép Nhật Bản

Mỏ đồng Ashio hiện  tại đã trở thành điểm du lịch. Đây là thác nước nhân tạo đổ vào hồ nước trước khia là hồ nước thải. Ảnh: Nguyễn Quốc Vương

Thuật ngữ “giáo dục môi trường” được bắt đầu sử dụng ở Nhật Bản những năm 70 của thế kỷ XX và sau đó ngày càng phổ biến. Giáo dục môi trường được tiến hành thông qua tất cả các môn giáo khoa và các hoạt động giáo dục tại trường học. Trường học không chỉ giúp học sinh có được các tri thức, kĩ năng mà còn chú trọng giáo dục nên thái độ, mối quan tâm tới môi trường và hành động tạo ra môi trường tốt hơn.

Những mục tiêu trên được thực hiện thông qua suốt 3 cấp học, với từng cấp có sự phân công trọng tâm riêng phù hợp. Ví dụ học sinh lớp 1-5 tiểu học sẽ được giáo dục cảm thụ, trải nghiệm thiên nhiên. Học sinh lớp 6 (tiểu học) và học sinh THCS sẽ được giáo dục nhận thức về các vấn đề môi trường mà bản thân và cộng đồng đang đối mặt để nắm được “mối quan hệ nhân quả, năng lực nắm vững mối quan hệ tương hỗ và năng lực giải quyết vấn đề”.

Ở bậc học THPT, học sinh được giáo dục tư duy tổng hợp về các vấn đề môi trường, tư duy phê phán, sự lựa chọn thông minh, ý chí quyết định, thái độ và năng lực tham gia tích cực, chủ động vào việc cải thiện và bảo vệ môi trường.

Các giáo viên đã cùng học sinh thiết lập chủ đề học tập về môi trường và tiến hành các hoạt động học tập dựa trên các thông tin, dữ liệu thu thập được từ tài liệu và đặc biệt là từ điều tra thực tế ở địa phương. Chẳng hạn khi học về nước và ô nhiễm nguồn nước, giáo viên thường dẫn học sinh trực tiếp tham quan các nhà máy nước sạch, nhà máy xử lý nước thải, điều tra tình trạng ô nhiễm ở các ao hồ, sông ở gần trường…

Các giờ học được diễn ra dưới hình thức thảo luận, tranh luận và có trưng bày các sản phẩm thu được như sách tự viết, tạp chí, báo tự làm. Kết thúc chủ đề học tập, học sinh có thể tóm tắt kết quả học tập, viết thư, nguyện vọng, phương án giải quyết ô nhiễm, cải thiện môi trường gửi tới tòa thị chính, tòa báo hoặc phân phát cho người dân địa phương.

Có thể nói chính giáo dục trường học ở Nhật Bản đã tạo ra những “công dân hành động”- hạt nhân của phong trào môi trường.

Nguyễn Quốc Vương

Khi tôi đến Nhật vào ngày đầu tiên mười năm trước đây, trong buổi lễ đón tiếp du học sinh, tôi nhớ mãi có một giáo sư phát biểu đại ý rằng “chúng tôi mong các bạn đến đây học cả điều hay và điều dở của nước Nhật. Những điều hay các bạn ứng dụng còn những điều dở thì đừng bao giờ lặp lại”.

Có lẽ câu nói của ông rất đúng với câu chuyện về ô nhiễm môi trường. Nước Nhật trong quá trình phát triển kinh tế công nghiệp đã trả giá đắt vì ô nhiễm môi trường.

Tháng 3/2011, sự cố nhà máy điện nguyên tử Fukushima xảy ra sau trận động đất, sóng thần vùng Đông Bắc Nhật Bản đã lại làm người Nhật lo ngại về ô nhiễm môi trường.

Trong bối cảnh ấy, ngay cả nhà văn Murakami Haruki, người vốn sống lặng lẽ, tránh xa đám đông và rất ít trực tiếp đề cập tới “đấu tranh cải tạo xã hội” khi sáng tác cũng lên tiếng mạnh mẽ phản đối điện hạt nhân trong bài diễn văn nhân dịp nhận giải thưởng văn học Ở Barcelona (9/6/2011):

Bây giờ, 66 năm sau vụ ném bom nguyên tử, nhà máy điện nguyên tử Fukushima 1 đã phát tán phóng xạ suốt 3 tháng và tiếp tục làm ô nhiễm thổ nhưỡng, biển, không khí ở khu vực xung quanh. Chưa có ai biết được khi nào thì chặn được phóng xạ và chặn nó như thế nào. Đây là thảm họa hạt nhân lớn lần thứ hai trong lịch sử mà người Nhật đã trải qua nhưng lần này không phải là chuyện bị ai nó ném bom. Chính người Nhật chúng tôi đã tạo ra, tự tay mình gây ra sai lầm, tự mình làm mất lãnh thổ, tự mình làm hại cuộc sống của bản thân.

Sự cố nhà máy điện nguyên tử Fukushima đã gây ra nỗi đau tinh thần dai dẳng khi người dân ở trong phạm vi bán kính 30km tính từ nhà máy phải sơ tán và đến giờ vẫn không thể trở về nhà. Điều đó giải thích tại sao những vần thơ của Wago Ryoichi, một thầy giáo dạy ở ngôi trường gần nhà máy điện nguyên tử Fukushima lại làm cho nhiều người Nhật cảm động đến thế.

Trong những ngày tháng kinh hoàng ấy, Wago Ryoichi đã dùng mạng Twitter phát đi những câu thơ ông viết về quê hương. Chỉ trong một thời gian ngắn, tài khoản của ông có đến hàng vạn người theo dõi.

Xin giới thiệu một vài đoạn thơ của ông. Có lẽ đó cũng là lời cảnh tỉnh chúng ta trong những ngày tháng đầy lo âu này.

“Nhà ga nơi khu phố anh có đổ nghiêng không? Đồng hồ có chỉ đúng thời gian hiện tại? Chúc ngủ ngon. Không đêm tối nào không gọi đến bình minh. Kẻ du hành, người đưa tiễn, người đón đưa, người trở về. Đi nhé, mừng anh trở lại. Chúc ngủ ngon. Xin hãy trả lại nhà ga cho khu phố của tôi”.

“Hãy trả lại phố xưa, hãy trả lại làng, hãy trả lại biển hãy trả lại gió. Tiếng chuông, tiếng thư đến, tiếng thư đi. Hãy trả lại sóng, hãy trả lại cá, hãy trả lại tình yêu, hãy trả lại ánh mặt trời. Tiếng chuông, tiếng thư đến, tiếng thư đi. Hãy trả lại chén rượu, hãy trả lại bà, hãy trả lại lòng tự hào, hãy trả lại Fukushima. Tiếng chuông, tiếng thư đến, tiếng thư đi.”

“Phóng xạ đang rơi

Đêm khuya yên tĩnh”

“Với bạn quê hương là gì?

Với tôi quê hương là tất cả

Tôi sẽ chẳng bao giờ từ bỏ quê hương”

Nguyễn Quốc Vương

 

http://vietnamnet.vn/vn/tuanvietnam/303324/ca-chet-nguoi-nhiem-benh-nuoc-nhat-tung-tra-gia-rat-dat.html

Giáo dục hòa bình – chìa khóa của hòa giải

May 7, 2016 Leave a comment

07/05/2016 – 21:50 PM
Trong suốt 15 năm (1931-1945), nước Nhật đã tiến hành liên tiếp nhiều cuộc chiến tranh xâm lược. Những cuộc chiến tranh ấy đã tạo ra những vết thương sâu sắc và di chứng nặng nề cho cả Nhật Bản và những nước châu Á khác. Tuy nhiên, không đầy 20 năm sau Nhật Bản đã trở lại vũ đài quốc tế đầy ngoạn mục trong tư thế một cường quốc văn minh. Giáo dục – mà trọng tâm là giáo dục hòa bình, đã góp phần giúp Nhật Bản làm nên kỳ tích ấy.

Những “vết đen” của lịch sử

Trong 15 năm tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược, quân đội Nhật đã gây nhiều tội ác đối với người dân châu Á và cả đối với người Nhật trong nước. Nhưng phải chờ đến một khoảng thời gian nhất định sau 1945 khi tinh thần của Hiến pháp 1946 thẩm thấu vào quốc dân và một thế hệ học sinh trưởng thành trong nền giáo dục dân chủ, những tội ác đó mới được phơi bày. Các nhà sử học cùng những chứng nhân của lịch sử đã làm rõ những vụ thảm sát của quân đội Nhật, những cuộc đàn áp của chính quyền phát xít nhằm vào những người phản đối chiến tranh. Đấy là vụ thảm sát Nam Kinh, các cuộc bắt bớ, tra tấn và giam cầm của cảnh sát đặc biệt nhằm vào những người Nhật yêu hòa bình, phản đối chiến tranh, tấn bi kịch của người dân Okinawa khi bị đẩy vào giữa hai làn đạn của quân Đồng minh và quân đội Nhật vào những ngày cuối cùng của chiến tranh…

Trong khi tiếp cận những sự thật bi thảm ấy, người Nhật đã đặt ra câu hỏi “Tại sao chiến tranh lại xảy ra?”, “Tại sao người Nhật đương thời đã không thể ngăn chặn nổi chiến tranh?”. Những câu hỏi ấy trở thành tiền đề để người Nhật phản tỉnh nhìn lại quá khứ.

Tôn trọng sự thật

Nước Nhật sau 1945 rất khác so với nước Nhật trước đó. Nếu như trước 1945 chỉ cần ai đó nói những điều trái với thánh chỉ của Thiên hoàng hay quan điểm của chính phủ, họ sẽ bị coi là “phi quốc dân” và trở thành mục tiêu tấn công dưới mọi hình thức. Nhưng ở nước Nhật dân chủ sau 1945, sự đa dạng về tư tưởng được pháp luật bảo hộ. Vì thế, trước một sự thật lịch sử, đặc biệt là những “vết đen” của lịch sử, các nhận thức về nó rất đa dạng. Tuy nhiên, dòng chảy chủ lưu trong khối dân sự vẫn là tinh thần tôn trọng sự thật và hướng sự giải thích sự thật đến các giá trị nhân văn. Tấm bia ở công viên hòa bình Okinawa và tấm bia Hanaoka là sự minh chứng cho điều ấy.

Đối với người Nhật, trận chiến Okinawa (26.3-23.6.1945) giữa quân Nhật và quân đội Đồng minh chủ yếu là quân Mỹ là một tấn thảm kịch. Đây là trận chiến có quy mô lớn nhất trên đất Nhật trong chiến tranh thế giới thứ hai và là cuộc đối đầu quy mô lớn cuối cùng giữa Nhật và Mỹ. Trong trận chiến này cả hai bên đã sử dụng một lượng vũ khí, phương tiện chiến tranh khổng lồ vì thế người Mỹ mô tả cuộc chiến như là “Typhoon of Steel” (Cơn bão thép). Kết quả phía Nhật chết và mất tích hơn 18 vạn người, trong đó có hơn 9 vạn dân thường. Phía Mỹ chết và mất tích hơn 1,2 vạn người. Trong trận chiến đẫm máu này, người dân Okinawa đã bị đẩy vào tấn bi kịch “tự sát tập thể” và bị chính quân Nhật giết hại. Để tưởng niệm các nạn nhân và nguyện cầu hòa bình, năm 1965, công viên quốc gia về dấu tích cuộc chiến Okinawa được xây dựng trên đảo lớn Okinawa với diện tích 81,3km2. Ở đây lưu giữ lại rất nhiều vết tích của cuộc chiến và có cả công viên kỷ niệm hòa bình Okinawa với nhiều tổ hợp công trình như: bia tưởng niệm, bảo tàng tư liệu, tháp hòa bình, nghĩa địa chôn người tử nạn trong cuộc chiến Okinawa…

Bia tưởng niệm khắc hơn 240.000 tên tuổi nạn nhân cuộc chiến Okinawa từ dân thường đến binh lính hai phía tại Công viên Hòa bình Okinawa. Ảnh AFP-JIJI

Thứ trở thành điểm nhấn của tư duy tôn trọng sự thật và hướng đến hòa bình, hòa giải là những tấm bia tưởng niệm dựng trong công viên. Đây là tấm bia nguyện cầu cho thế giới mãi mãi hòa bình, khắc tên toàn bộ những người đã chết không phân biệt dân thường hay quân nhân, người Nhật hay người nước ngoài. Ở đó có tên của người Nhật xếp theo từng tỉnh và tên của người Mỹ, người Triều Tiên, người Anh… Bia được dựng vào tháng 6.1995 nhân kỷ niệm 50 năm kết thúc cuộc chiến Okinawa-Thái Bình Dương. Số người được khắc tên tính đến thời điểm 23.6.2010 là 24.931 người. Ở Hanaoka, tỉnh Akita có một tấm bia khác được dựng cũng với tinh thần như thế. Tấm bia này khắc những dòng chữ:

Trong chiến tranh Thái Bình Dương để bù đắp lực lượng lao động thiếu hụt chính phủ quân phiệt Nhật đã cưỡng bức khoảng 4 vạn người Trung Quốc tới Nhật lao động. Trong số trên có 986 người được đưa vào đội Kagoshima để lao động tại mỏ khai thác khoáng Hanaoka và trong số đó có 8 người đã chết trên đường di chuyển.

Những người này đã bị đưa vào ký túc xá sâu trong núi và phải lao động tàn khốc, sinh hoạt tồi tệ dưới sự giám sát nghiêm ngặt vì thế liên tiếp có người tử vong.

Buổi tối ngày 30.6.1945 khoảng 800 người sống sót đã nhất tề khởi nghĩa. Trong cuộc chiến đấu ác liệt giữa vòng vây của hiến binh, cảnh sát, quân đồn trú tại địa phương cuối cùng toàn bộ những người Trung Quốc này bị bắt. Quân Nhật đem họ phơi nắng dưới trời nóng thiêu đốt trong sân tòa nhà Kyoraku suốt ba ngày ba đêm không cho ăn uống để điều tra khiến cho nhiều người liên tiếp gục ngã. Vào tháng Bảy số người chết được ghi nhận là 100 nhưng sự bi thảm ở đây không lời nào diễn tả được. Ngày nay Hiệp ước hòa bình quan hệ hữu hảo Nhật-Trung mặc dù đã được ký kết nhưng chúng ta cần phải không quên sự thật trước đó để xây đắp quan hệ hữu hảo không lặp lại chiến tranh giữa hai dân tộc Nhật-Trung.

Tấm bia này được dựng vào tháng 5.1996 trong lễ bế mạc phong trào tìm kiếm hài cốt các nạn nhân của người Trung Quốc để gửi cho người thân của họ với thành viên chủ chốt là các giáo viên trực thuộc Hội Các nhà giáo dục lịch sử Nhật Bản. Sự kiện bi thảm này cũng được nhiều giáo viên ở địa phương đưa vào các giờ học lịch sử.

Thông tin đa chiều, thực chứng

Trong bối cảnh tồn tại nhiều luồng tư tưởng, nhiều nhận thức lịch sử và luôn diễn ra các cuộc tranh luận gay gắt, giáo dục hòa bình đóng vai trò như chiếc chìa khóa hướng đến sự hòa giải và kiến tạo các giá trị văn minh. Ở Nhật giáo dục hòa bình được tiến hành thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục trong trường học. Nó được coi là một trong các trụ cột lớn của giáo dục nhân quyền, giáo dục lý giải quốc tế, giáo dục hòa đồng và giáo dục về giới.

Những chủ đề thường được đưa ra trong giáo dục hòa bình là “vũ lực”, “hậu quả chiến tranh”, “tình hình quốc tế-trong nước”. Khi học về vũ lực, giáo viên sẽ giúp học sinh hiểu được rằng việc dùng vũ lực để giải quyết mọi vướng mắc, mâu thuẫn giữa các dân tộc, chủng tộc, tôn giáo trên thực tế chỉ đem lại bất hạnh và bi kịch. Khi học về “hậu quả của chiến tranh”, các giờ học tập trung vào sự bi thảm của hai vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima, Nagasaki, trận chiến Okinawa…

Sách giáo khoa lịch sử, nhờ sự đấu tranh bền bỉ của giới sử học và giáo dục lịch sử, đã dần dần được biên soạn với những thông tin ngày càng đa chiều, thực chứng. Ở đó những “vết đen” của lịch sử đã được đề cập.

Lời thề bất biến

Bảy mươi năm sau chiến tranh, nước Nhật đang có những thay đổi lớn trong chính sách ngoại giao và an ninh. Tuy nhiên với người dân Nhật, ba nguyên lý “hòa bình”, “dân chủ”, “tôn trọng con người” mãi mãi không bao giờ thay đổi. Tinh thần tôn trọng sự thật lịch sử và khoan dung đối với các nhận thức khác biệt để hòa hợp và hòa giải ở Nhật tồn tại và phát triển được là nhờ dựa trên nền tảng ấy. Ngay cả Thủ tướng Abe, người vốn bị dư luận chỉ trích vì những hành động cứng rắn, trong diễn văn kỷ niệm 70 năm kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai (14.8.2015) cũng bày tỏ tinh thần ấy:

… Sự thật là nước ta đã làm cho bao nhiêu người vô tội phải chịu những khổ đau và tổn thất không gì đo đếm được. Lịch sử là thứ khắc nghiệt và không thể nào làm lại. Mỗi người đều đã có cuộc đời, giấc mơ và gia đình yêu mến. Giờ đây, khi nếm trải sự thật đương nhiên này, không biết nói gì hơn ngoài nỗi buồn đau.

Từ những hy sinh quý giá từ trước đến nay ấy mà giờ đây có hòa bình. Đấy là điểm xuất phát của Nhật Bản sau chiến tranh. Không được để cho sự bi thảm của chiến tranh lặp lại lần thứ hai. Sự biến, xâm lược, chiến tranh. Cả sự uy hiếp, sử dụng vũ lực cũng không được dùng như là phương tiện giải quyết tranh chấp quốc tế lần thứ hai. Phải chia tay vĩnh viễn với sự cai trị thực dân và tạo ra thế giới nơi quyền tự quyết của tất cả các dân tộc được tôn trọng.

Cùng với sự ăn năn sâu sắc về cuộc đại chiến trước kia, nước chúng ta đã thề như thế. Chúng ta đã tạo ra đất nước dân chủ và tự do, tôn trọng pháp luật và duy trì lời thề bất chiến. Trước những bước đi với tư cách là quốc gia hòa bình trong suốt 70 năm, chúng ta vừa mang trong mình lòng tự hào điềm tĩnh vừa nhất quán duy trì phương châm không đổi ấy.

Nước chúng ta đã nhiều lần thể hiện sự phản tỉnh thống thiết và cảm xúc hối lỗi về những điều đã làm trong cuộc đại chiến trước đó. Để thể hiện ý nghĩ đó bằng hành động, chúng ta đã khắc sâu lịch sử những nỗi khổ đau mà người dân châu Á láng giềng như Indonesia, Phillipines, các nước Đông Nam Á, Đài Loan, Hàn Quốc, Trung Quốc đã trải qua và sau chiến tranh đã nhất quán dốc lòng vì hòa bình và sự phồn vinh.

Lập trường như trên của các nội các trong quá khứ vẫn là thứ không hề thay đổi từ giờ về sau.

Có lẽ lời phát biểu trên của Thủ tướng Abe cũng là một lời hứa. Giống như lời hứa được khắc trên tấm bia tưởng niệm các nạn nhân của bom nguyên tử trong công viên hòa bình ở Hiroshima: Xin hãy ngủ yên. Bởi vì sai lầm sẽ không lặp lại.

Nguyễn Quốc Vương

http://nguoidothi.vn/vn/news/nguoi-tre/dung-lai-nguoi/3366/gia-o-du-c-ho-a-bi-nh-chi-a-kho-a-cu-a-ho-a-gia-i.ndt

Ngày trẻ em đọc sách ở Nhật Bản

May 2, 2016 Leave a comment

 
Ngày trẻ em đọc sách và bộ luật khuyến đọc

Nước ta mới chỉ bắt đầu có “ngày sách Việt Nam” (21/4) kể từ năm 2014. Đây là kết quả có được từ hoạt động không mệt mỏi của những người yêu sách và thiết tha với văn hóa đọc. Tuy nhiên, để “Ngày sách Việt Nam” đi vào thực chất và có tác dụng khuyến đọc rộng rãi, sẽ cần đến sự cố gắng bền bỉ nhiều hơn nữa. Trong sự nghiệp khuyến đọc này, những kinh nghiệm của Nhật Bản là một tham khảo tốt.

Ở Nhật Bản, một đất nước nổi tiếng với văn hóa đọc sách, cũng có một ngày lễ được đặt ra nhằm khuyến khích thói quen đọc sách. Đó là “Ngày trẻ em đọc sách” được quy định là ngày 23 tháng 4 hàng năm.

“Ngày trẻ em đọc sách” ở Nhật Bản được chính thức quy định trong Luật khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em được công bố và thực thi từ 12/12/2001. Tuy nhiên, nguồn gốc của ngày này có lẽ bắt đầu từ việc ra đời của “Liên minh nghị viên suy ngẫm về tương lai của trẻ em” vào năm 2000, năm được chọn là “Năm trẻ em đọc sách” với sự tham gia của các nghị sĩ thuộc nhiều đảng phái trong quốc hội cùng chia sẻ mục tiêu xúc tiến hoạt động đọc sách của trẻ em. Đến tháng 12 năm 2000, “Dự án xây dựng luật chấn hưng hoạt động đọc sách của trẻ em” được khởi động và kết quả là dẫn đến sự ra đời của “Luật khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em” được trình ra trước quốc hội vào tháng 11 năm 2001, sau đó được công bố và thực thi từ 12/12 cùng năm.

Bộ luật này gồm 11 điều và một phụ lục. Điều 1 xác định mục đích ra đời của bộ luật là “xác lập triết lý cơ bản liên quan đến việc khuyến khích các hoạt động đọc sách của trẻ em, làm rõ nghĩa vụ của nhà nước và các chính quyền địa phương đồng thời bằng việc xác định các nội dung cần thiết liên quan đến khuyến khích các hoạt động đọc sách của trẻ em mà thúc đẩy có kế hoạch và có tính tổng hợp các cơ sở khuyến khích trẻ em đọc sách từ đó tạo nên sự trưởng thành khỏe mạnh của trẻ em”.

“Ngày trẻ em đọc sách” được quy định ở điều 10 của bộ luật này. Điều luật này ghi rõ mục đích của việc đặt ra “Ngày trẻ em đọc sách” là “nhằm làm sâu sắc mối quan tâm, sự hiểu biết của quốc dân về hoạt động đọc sách của trẻ em đồng thời nhằm nâng cao lòng mong muốn đọc sách của trẻ em” đồng thời quy định rõ “Nhà nước và chính quyền địa phương phải nỗ lực thực hiện các hoạt động thích hợp với ngày đọc sách của trẻ em”.

Trong ngày đọc sách của trẻ em, chính phủ, chính quyền địa phương và các đoàn thể dân sự sẽ tiến hành các hoạt động thích hợp để khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em. Cũng trong ngày này Bộ trưởng bộ văn hóa, giáo dục, thể thao, khoa học và công nghệ sẽ trao phần thưởng vinh danh các tổ chức, tập thể có cống hiến lớn trong việc khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em.

Theo thông tin từ báo Giáo dục Nhật Bản ngày 13/4, năm nay (2016) Bộ trưởng bộ giáo dục, văn hóa, thể thao, khoa học và công nghệ sẽ trao phần thưởng cho 141 ngôi trường công lập và tư thục, 48 thư viện công và tư cùng 58 cá nhân và đoàn thể khác đã có cống hiến lớn trong việc khuyến khích trẻ em đọc sách. Theo dự kiễn lễ trao thưởng sẽ được tiến hành trong “Diễn đàn khuyến khích hoạt động đọc sách của trẻ em” được tổ chức vào ngày 23/4. Trong diễn đàn này cũng sẽ có bài giảng về chủ đề “năng lực của Ehon” do nhà văn chuyên viết Ehon, Miyanishi Tatsuya trình bày.

Những hoạt động khuyến đọc trong thực tế

Những hoạt động khuyến khích trẻ em đọc sách ở Nhật không chỉ diễn ra ở tầm vĩ mô mà xét ở phạm vi nhỏ ở từng gia đình, trường học và các địa phương những hoạt động này cũng được xúc tiến mạnh mẽ và cụ thể. Hệ thống thư viện của các trường đại học và thư viện công lập luôn mở rộng cửa cho người dân tới đọc. Đọc sách trở thành một thói quen, một nhu cầu bình thường như cầu ăn, mặc, đi lại trong cuộc sống hàng ngày.

Sống ở Nhật, gia đình tôi cũng có cơ hội được tiếp nhận văn hóa đọc của người Nhật. Khi con trai tôi đầy 3 tháng tuổi và đến khám sức khỏe miễn phí định kỳ tại trung tâm phúc lợi, ngoài phần khám, tư vấn về sức khỏe và chế độ dinh dưỡng, trung tâm còn giới thiệu cho cha mẹ biết về tầm quan trọng của việc đọc sách và sự phát triển trí tuệ, tâm hồn ở trẻ. Trung tâm cũng tặng mỗi cháu nhỏ đến khám một cuốn Ehon để cha mẹ đọc cho con nghe cùng địa chỉ thư viện có thể mượn sách miễn phí đọc cho con nghe.

Ở trường mầm non, ngay khi vào nhập học khoảng một tuần lễ, cho dù là ở độ tuổi nào, nhà trường đều có thông tin gửi tới phụ huynh về thư viện trong trường. Ở trường con trai tôi học có tủ sách ở từng lớp phục vụ tùy theo độ tuổi. Mỗi gia đình có con gửi ở đây được mượn 2 cuốn sách trong hai tuần để đọc cho con nghe.
Ở các trường học từ mầm non tới đại học thường có các câu lạc bộ đọc sách hoặc các cuộc thi đọc sách, viết bình luận về cuốn sách mình đã đọc. Đấy là một cách làm cho việc đọc sách trở nên hấp dẫn và thẩm thấu vào cuộc sống thường ngày. Có lẽ nhờ văn hóa đọc mà nước Nhật có nếp sinh hoạt văn minh, đặc biệt là văn minh nơi công cộng đáng kính nể.

Nhật Bản 4/2016

Đi họp phụ huynh ở trường mầm non Nhật Bản

May 1, 2016 Leave a comment

 

Ở Nhật Bản vào tháng tư các trường phổ thông thường tổ chức những “giờ học công khai” kết hợp với họp phụ huynh để tạo điều kiện cho phụ huynh tìm hiểu trực tiếp việc học tập và sinh hoạt của con ở trường. Trong tháng tư này lần đầu tiên tôi có cơ hội để tham dự một buổi họp phụ huynh tổng thể ở trường mầm non Nhật Bản.

Tham quan giờ học

Trước khi tham gia buổi họp phụ huynh toàn trường, các phụ huynh sẽ được quan sát giờ học và sinh hoạt của con ở trường. Đây là cơ hội để phụ huynh tìm hiểu cụ thể về đời sống trường học của con cũng như các công việc chuyên môn của giáo viên. Để công việc giáo dục trẻ diễn ra trôi chảy sự thông cảm và hiểu biết của phụ huynh đối với nhà trường rất quan trọng.

Thông tin từ phía trường học

Trong buổi họp phụ huynh toàn trường (100 học sinh), nhà trường sẽ cung cấp các thông tin cơ bản tổng kết một năm học vừa qua và kế hoạch trong năm tới. Trước đó một tuần, trường đã cho phụ huynh đăng ký tham dự để chuẩn bị tài liệu phát cho phụ huynh. Buổi họp được tổ chức vào ngày chủ nhât để tất cả các phụ huynh có thể tham dự thuận lợi.

Những nội dung cơ bản nhất nhà trường thông báo tới phụ huynh bao gồm: thu chi tài chính trong năm vừa qua, giới thiệu ban chấp hành của hội phụ huynh mới, nhắc nhở những quy định an toàn khi ra vào trường.

Nội dung quan trọng nhất có lẽ là phần trình chiếu hình ảnh giới thiệu hoạt động trong một năm qua.

Điều thú vị là người tổng kết các hoạt động này không phải là giáo viên trong trường mà là một người sống cạnh trường-một giáo viên của trường “Hướng dẫn tìm hiểu thiên nhiên”. Ông cho biết trường mầm non hiện tại đang cố gắng thực hiện phương châm “chuyển từ vui chơi trong nhà ra vui chơi ngoài thiên nhiên”. Vì thế các hoạt động của trẻ thường trong suốt một năm qua hầu hết là ở ngoài trời. Các slide ảnh được sắp xếp có chủ ý sao cho mỗi trẻ đang học ở trường đều xuất hiện ít nhất một lần.

Nội dung cuối cùng là phần bài giảng của ông cho phụ huynh về mối quan hệ giữa vui chơi trải nghiệm thiên nhiên và sự phát triển của trẻ. Ông là người có 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này.
Bài giảng của ông tập trung vào mấy điểm cơ bản sau.

(1) Hiện trạng của trẻ em
– Trẻ em hiện tại có nhiều đồ chơi, game, các thiết bị kĩ thuật số để vui chơi, giải trí nhưng hệ quả của nó là xuất hiện những trẻ không muốn ra bên ngoài chơi hoặc không thể chơi ở bên ngoài thiên nhiên, không có khả năng giao tiếp và kết bạn với các trẻ khác.
– Bên ngoài ẩn chứa và gia tăng nhiều mối nguy hiểm (tội phạm, tai nạn giao thông…) và trong xã hội hiện tại không còn có những “thủ lĩnh trẻ em” đóng vai trò lãnh đạo hoạt động vui chơi tự chủ của trẻ em.
– Người lớn ngày càng bận hơn với công việc và không có thời gian để đưa con vui chơi ở bên ngoài.
– Trẻ em có xu hướng biết đến các sự vật thông qua internet, tivi nhưng không hề biết đến vật thật ở bên ngoài.

(2) Hiện trạng của người lớn
– Người lớn có xu hướng lo con gặp nguy hiểm khi vui chơi ở bên ngoài nên giữ con ở nhà, trong phòng.
– Cả người lớn và trẻ em đã quen với cuộc sống tiện nghi sử dụng điều hòa nhiệt độ nên dẫn tới hiện tượng cơ thể điều tiết nhiệt độ kém, dễ bị cảm lạnh hoặc cảm nắng khi ở ngoài trời.

(3) 5 lĩnh vực mà giáo dục trẻ em hướng đến
– Sức khỏe
– Quan hệ con người
– Môi trường
– Ngôn ngữ
– Biểu hiện
Khi trẻ em được vui chơi, trải nghiệm ngoài thiên nhiên thì trẻ em sẽ phát triển một cách tự nhiên cả 5 lĩnh vực trên.
Trong quá trình đó trẻ sử dụng cả 5 giác quan (thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác, vị giác) cho nên năng lực tưởng tượng, tư duy, trí tò mò, lòng ham khám phá sẽ phát triển mạnh mẽ.
Hoạt động trải nghiệm, vui chơi ngoài thiên nhiên cũng có mối quan hệ chặt chẽ với học tập tích cực “active learning”.

(4) Phụ huynh nên làm gì?
– Nên đưa trẻ dưới ba tuổi đến chơi ở những địa điểm quen thuộc. Với trẻ nhỏ ở độ tuổi này những địa điểm ngoài trời quen thuộc sẽ làm cho trẻ có cảm giác an tâm. Ngay cả những nơi quen thuộc sẽ vẫn có sự thay đổi về phong cảnh và trẻ có thể quan sát, cảm nhận điều đó.
– Tạo điều kiện cho trẻ sử dụng 5 giác quan khi vui chơi thông qua ngửi, sờ, xem, nghe, nếm…
– Nên đồng cảm, khuyến khích, khen ngợi các hoạt động của trẻ để làm gia tăng lòng tự tin và mong muốn hoạt động của trẻ.
– Tránh nói các câu nói có ý tiêu cực, phủ định, phủ nhận hoạt động của trẻ như “Không được làm như thế”, “Nguy hiểm quá. Thôi ngay”…
– Nên cùng trẻ đọc ehon ở bên ngoài thiên nhiên. Cùng là một cuốn sách nhưng khi đọc ở trong phòng và đọc giữa thiên nhiên sẽ đem lại cảm xúc và kết quả khác nhau.
– Không quá e ngại chuyện “thời tiết xấu” vì đối với trẻ em mưa hay tuyết đều là những thứ…bình thường.
(5) Ở bên trong nhà hay ở ngoài trời nguy hiểm hơn?
– Ở trong phòng cũng có những mối nguy hiểm không kém ngoài trời.
– Khi vui chơi bên ngoài thông qua trải nghiệm trẻ sẽ biết cách bảo vệ bản thân.
– Những đứa trẻ lúc nhỏ ít ngã thì khi vào tiểu học thường sẽ bị ngã đau và bị thương do không được “học cách ngã”.
– phòng chống côn trùng: nên tự làm sử dụng các hương liệu tự nhiên vì các loại bán sẵn ở cửa hàng có sử dụng chất diệt cỏ giống như chất độc da cam sử dụng trong chiến tranh Việt Nam.
(6) Vai trò của người lớn
– Lên kế hoạch và chuẩn bị
– Tạo cơ hội cho trẻ vui chơi và để cho trẻ tự chủ động nghĩ ra và tổ chức trò chơi.
– Hướng đến tạo ra những đứa trẻ biết tự suy nghĩ và tự mình hành động.

Ở đây, người giảng bài chủ yếu trình bày về vai trò và cách thức tổ chức trẻ em trải nghiệm thiên nhiên mà không đề cập đến việc tạo ra hay giữ gìn thiên nhiên tươi đẹp. Có lẽ điều này là hiển nhiên ở Nhật và những thế hệ trước đã tạo ra di sản tuyệt vời cho thế hệ đi sau.

 

Nguyễn Quốc Vương 

Nhật Bản, 1/5/2016 

%d bloggers like this: