Archive

Posts Tagged ‘tư duy lịch sử’

Không quá khó để trò yêu lịch sử!

April 2, 2014 Leave a comment

(GD&TĐ) – Hiện nay, các trường phổ thông đang phải đối mặt với tình trạng học sinh chán Sử, ghét Sử. Đó là một thực tế đáng suy ngẫm. Làm sao để biến giờ Sử khô khan thành một giờ học hấp dẫn, cuốn hút, khiến học sinh yêu thích môn học này là trăn trở có lẽ không chỉ của giáo viên môn Lịch sử.

 

Đam mê Lịch sử và được rất nhiều học sinh yêu quý, thầy giáo Nguyễn Quốc Vương – giáo viên Lịch sử Trường THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội) đã làm được điều này.

Cho HS trải nghiệm là nhà sử học

Hiện nay các phương pháp dạy học lịch sử đang được dùng như: sử dụng đồ dùng trực quan, miêu tả, tường thuật, giải thích…đang gặp khó khăn.

Theo thầy Nguyễn Quốc Vương, học sinh trong thời đại toàn cầu hóa, thông tin hóa đã tự tin và năng động hơn rất nhiều. Việc lắng nghe thụ động đặc biệt là nghe những điều đã biết không còn làm các em hứng thú. Ví dụ việc giáo viên mải mê “miêu tả” Kim tự tháp Ai cập trong khi học sinh đã biết hoặc chỉ cần một vài cú nhấp chuột là tìm thấy thông tin không đem lại hiệu quả.

“Bản thân tôi thường áp dụng các cách thức tổ chức học tập như: điều tra thông tin – thảo luận – trình bày kết quả hoặc nghiên cứu tư liệu gốc – thiết lập giả thuyết – thảo luận để khẳng định hoặc bác bỏ giả thuyết…” – thầy Vương chia sẻ.

Một cách thức khác thầy Vương thường sử dụng là khai thác kênh hình với việc cho học sinh trải nghiệm làm nhà sử học. Học sinh sẽ được cung cấp một bức tranh (tư liệu gốc), đóng vai nhà sử học giải mã bức tranh đó, thiết lập giả thuyết, tìm kiếm thông tin để bác bỏ hoặc khẳng định giả thuyết đó.

Khẳng định việc ứng dụng chủ nghĩa kinh nghiệm cũng rất quan trọng và thường đưa nội dung lịch sử gần lại với đời sống thực tế của học sinh hoặc lấy trải nghiệm của học sinh làm điểm xuất phát để tìm hiểu nội dung lịch sử, thầy Vương dẫn ví dụ:

“Khi dạy “Sơ lược về môn Lịch sử” bài đầu tiên trong chương trình lớp 6, tôi không chọn cách “truyền đạt trực tiếp” mà hướng đến việc học sinh chủ động tự mình lý giải nội dung nói trên. Để thực hiện bài học, thông qua giáo viên chủ nhiệm, tôi yêu cầu mỗi học sinh chuẩn bị 5 tấm ảnh của bản thân ở 5 thời điểm khác nhau. Bản thân tôi cũng chuẩn bị 5 tấm ảnh của bản thân ở 5 giai đoạn khác nhau cùng 5 tấm ảnh về Hà Nội qua các giai đoạn lịch sử.

Bài học sẽ bắt đầu bằng việc giới thiệu về bản thân qua 5 tấm ảnh. Tiếp đến là mời 3 em học sinh giới thiệu với cả lớp về bản thân qua ảnh. Đây là bài học đầu tiên nên cũng là thời điểm thầy và trò làm quen.

Sau khi giới thiệu xong, giáo viên sẽ đặt ra câu hỏi: “Thầy và các bạn trong những tấm ảnh có thay đổi theo thời gian không?”, “Sự thay đổi đó như thế nào?”… Sau khi học sinh trả lời, thảo luận giáo viên sẽ khái quát giúp học sinh hiểu: cá nhân con người thay đổi theo thời gian với chu trình ra đời – lớn lên – trưởng thành – lão hóa. Tiếp đến cho học sinh nhận xét về sự thay đổi của Hà Nội qua các thời kì lịch sử.

Mục đích của việc làm này là giúp học sinh hiểu rằng “Sự thay đổi theo thời gian và những gì diễn ra trong quá trình đó chính là lịch sử. Có lịch sử của cá nhân, lịch sử của khu phố, ngôi làng, lịch sử của quốc gia – dân tộc, lịch sử của thế giới”. Bằng việc so sánh cảm xúc trước và sau khi làm quen đối với thầy giáo, các bạn, giáo viên sẽ dẫn dắt giúp học sinh hiểu được ích lợi của việc học lịch sử: hiểu biết dẫn đến thân thiết, yêu mến và có trách nhiệm với bản thân mình, người xung quanh và cộng đồng… Đồng thời các tấm ảnh đó cũng là tư liệu lịch sử khi tìm hiểu về cá nhân từ đó dẫn dắt học sinh hiểu về các “tư liệu lịch sử”…

Phải đổi mới kiểm tra, đánh giá

Nữ sinh Trường THPT Nguyễn Tất Thành (Hà Nội)

Thông thường, khi tiến hành kiểm tra đánh giá, các giáo viên thường chỉ chú trọng đến việc học sinh ghi nhớ được những gì. Học sinh làm bài thường nhớ và ghi lại những gì giáo viên cho ghi hoặc khá hơn là sắp xếp chúng một cách lô-gic kèm theo vài lời nhận định là đạt yêu cầu.

Tuy nhiên, điều mà thầy giáo Nguyễn Quốc Vương muốn nhắm tới năng lực nhận thức lịch sử khoa học và phẩm chất công dân với các đề kiểm tra dưới dạng giải mã tư liệu”hoặc đưa ra các lựa chọn dựa trên việc sử dụng các sử liệu.

Từ câu hỏi theo cách ra đề truyền thống: “Trình bày hoàn cảnh và nội dung cải cách Minh Trị ở Nhật Bản giữa thế kỉ XIX”, thầy Vương thay đổi thành:

“Vào giữa thế kỉ XIX, trước áp lực ngày một gia tăng của các nước đế quốc phương Tây, Nhật Bản đứng trước hai lựa chọn:

1. Cải cách, mở cửa để xây dựng đất nước theo mô hình các nước phương Tây để bảo vệ độc lập dân tộc.

2. Duy trì chính sách hiện thời, cự tuyệt giao lưu với phương Tây để bảo vệ độc lập dân tộc.

Trong bối cảnh đó, nhiều kế sách đã được đưa ra. Em hãy đóng vai là một người Nhật Bản đương thời có chí lớn để đưa ra kế sách cho Nhật Bản.”

Với kiểu đề truyền thống, học sinh sẽ cố gắng viết lại những gì nhớ được từ bài giảng và sách giáo khoa. Nhưng đối với đề dạng mở nói trên, trong bản kế sách của mình, học sinh đã biết đứng ở nhiều góc độ để phân tích bối cảnh lịch sử Nhật Bản và thế giới giữa thế kỉ XIX, biết so sánh trình độ văn minh của Nhật Bản và phương Tây, biết dùng các sự kiện lịch sử có thật để lập luận rất thuyết phục. Học sinh đã hóa thân thành người Nhật Bản đương thời có chí lớn hoặc một kiếm sĩ vô danh, một người ăn mày ở thành phố Edo, một du học sinh tại Anh quốc… để trình bày kế sách.

“Những đề kiểm tra như vậy luôn nhận được sự hào hứng hưởng ứng từ học sinh” – thầy Vương khẳng định.

Không phải là phương thuốc thần kỳ

Nhiều người coi đổi mới phương pháp dạy học là chìa khóa vạn năng, là phương thuốc thần kì đối với giáo dục, nhưng thầy Nguyễn Quốc Vương cho rằng, trước khi nghĩ đến phương pháp dạy học hãy nghĩ đến triết lý giáo dục:

Nghe thì có vẻ cao siêu nhưng giống như trong thực tế, trước khi nghĩ đến việc “đi đến địa điểm A như thế nào?” thì việc đầu tiên nên nghĩ đến thật cẩn thận là “đến đó để làm gì?”. Không giải quyết được vấn đề này sẽ khiến việc dạy học trở nên rắc rối và bế tắc. Xét ở phạm vi hẹp với tư cách là giáo viên dạy môn Lịch sử, phải trả lời được câu hỏi “Học Lịch sử để làm gì?”, “Lịch sử có ích gì cho cuộc sống của học sinh?”.

“Khi đưa ra câu hỏi này nhiều người sẽ trả lời ngay: “Học Lịch sử để yêu nước”, “giữ gìn truyền thống”, “để rút ra bài học trong quá khứ”…. Những câu trả lời này không sai nhưng theo tôi nó là sản phẩm thể hiện tư duy nhìn từ góc độ “quốc gia”. Trên thực tế, con người hành động vì lợi ích. Lợi ích càng cụ thể, thiết thực thì hành động càng mạnh mẽ. Giáo dục Lịch sử muốn thu hút được sự quan tâm, chú ý của người học thì nó phải đem lại lợi ích mà người học nhìn thấy và hưởng thụ trực tiếp” – thầy Vương cho biết thêm.

Chính vì vậy, khi dạy Lịch sử, bên cạnh các lợi ích nhìn từ góc độ quốc gia, thầy Vương cũng rất chú ý đến những lợi ích nhìn từ góc độ cá nhân – công dân. Xét ở góc độ này, giáo dục lịch sử phải góp phần giúp học sinh cải thiện được giao tiếp của bản thân đối với gia đình (nhiều thế hệ), cộng đồng xung quanh (địa phương, những người trong một nước và những người đến từ nền văn hóa khác).

Giáo dục lịch sử cũng phải giúp học sinh nhận thức được hiện thực đang diễn ra trước mắt, giải thích nó từ góc độ lịch sử bằng các sử liệu thực chứng. Giáo dục lịch sử phải giúp cho học sinh có những năng lực cần thiết như năng lực tư duy phê phán, năng lực đưa ra quyết định, năng lực sáng tạo, năng lực biểu hiện…

Xa hơn nữa là phải nhắm tới việc tạo nên những phẩm chất công dân tốt đẹp ở người học sinh. Giáo dục lịch sử phải góp phần quan trọng để tạo nên hình ảnh người công dân mơ ước của đông đảo nhân dân. Đó là những con người có khả năng nhận thức và cải tạo hiện thực để tạo nên một hiện thực khác tốt đẹp hơn.

Nói cách khác đó là việc học sinh đi từ học tập Lịch sử đến hành động trong thực tiễn với vai trò của người công dân góp phần sáng tạo nên lịch sử. Nghĩa là, người giáo viên khi dạy Lịch sử phải nhắm đến hình thành ở học sinh hai thứ cần thiết: năng lực nhận thức lịch sử một cách khoa học và phẩm chất công dân.

Một khi trả lời được rõ ràng câu hỏi “Dạy Lịch sử để làm gì?”, người giáo viên sẽ tìm kiếm được câu trả lời cho cho các câu hỏi tiếp theo: “Dạy cái gì?”, “Dạy như thế nào?”. Và khi làm được điều đó, thầy Vương khẳng định, giáo viên sẽ làm cho học sinh yêu thích môn Lịch sử.

Hiếu Nguyễn

Nguồn: báo Giáo dục và thời đại

Advertisements

Người thầy đặc biệt của chúng tôi

April 2, 2014 Leave a comment

Mỗi người thầy, người cô khác nhau đều ghi dấu ấn khác nhau trong tim mỗi học sinh trường Nguyễn Tất Thành. Đối với chúng tôi, sau một năm được học “người ông, người cha già” tràn trề kinh nghiệm – Lê Đình Cương , khi chuyển sang học thầy Nguyễn Quốc Vương, chút bỡ ngỡ cũng không tránh khỏi khi hiện lên trong mắt mỗi đứa học trò. Tuy nhiên, chỉ sau một buổi giới thiệu và làm quen, thầy Vương đã trở thành một trong những thầy giáo được chúng tôi yêu mến nhất!

Thầy giáo Nguyễn Quốc Vương

Thầy Nguyễn Quốc Vương đã từng là một sinh viên của Đại học Shiga (Nhât bản) từ tháng 19/2006 đến 4/2011 – khoảng thời gian thầy đang theo học thạc sĩ ở nơi đất khách quê người, thầy đã lấy được bằng TOEFL và chứng chỉ tiếng Nhật N2 (2008) và N1 (2010). Sau khi quay trở về Việt Nam và trở thành thầy giáo trẻ nhất trong đội ngũ giáo viên của trường Nguyễn Tất Thành từ tháng 11/2011, thầy đã nhận dạy ba lớp mười một và ba lớp tám. Sau năm năm học tập và sinh sống tại Nhật, nhận thức được những sự tiến bộ trong nền Giáo dục của Nhật rồi từ đó, thầy dần dần áp dụng những tiến bộ, những phương pháp phù hợp vào trong các giờ học lí thuyết của thầy. Qua các giờ học lịch sử thú vị đó, thầy nhận ra rằng học sinh Việt Nam rất năng động, thông minh và có mối quan tâm đến lịch sử, tư duy sắc sảo và cách phê phán sâu sắc khi biết nhìn nhận lịch sư đa chiều, dùng lịch sử để tham chiếu so sánh với hiện tại. Những điều này được bộc lộ rất rõ từ ý thức trong giờ học đến những câu hỏi chuyên môn về lịch sử, qua cách ứng xử trong giao tiếp với giáo viên cũng như bạn bè xung quanh của học sinh Nguyễn Tất Thành. Điều này đồng nghĩa với việc các bạn học sinh đã có ý thức công dân cao, có trách nhiệm đối với sự phát triển của cộng đồng, dân tộc mình.

Đối với thầy, dạy học không phải là bắt học sinh học thuộc những ghi chép trong sách giáo khoa, các bài lí thuyết màu xám nặng nề, không phải truyền thụ tri thức lịch sử cho học sinh mà là giúp học sinh phát triển nhận thức về lịch sử, giúp học sinh “xem sự kiện lịch sử đó có thật hay không?” (dựa vào tư liệu lịch sử mà học sinh tự tìm hiểu được) “Các sự kiện đó có ý nghĩa gì đối với hiện tại?” Và người giáo viên phải biết tôn trọng nhận thức học sinh của mình, tôn trọng tư duy độc lập của học sinh . Các giờ giảng bài và cách ra đề kiểm tra của thầy cũng gây ấn tượng với lớp rất nhiều. Đề kiểm tra của thầy thường khác so với các thầy cô cùng bộ môn. Đó không phải là học sinh học thuộc những gì ghi trong sách giáo khoa rồi trả lời câu hỏi hay ngồi nghe giảng về những vấn đề khô khan trong đó mà là thầy đưa ra những câu nói của những người nổi tiếng hay những tình huống để học sinh có thể đặt bản thân mình vào đấy và xử lí, những câu chuyện có liên quan đến bài giảng và thỉnh thoảng là những câu nói vui, những câu hỏi để học sinh có thể phát huy tính tư duy sáng tạo, những câu chuyện cười để giảm bớt căng thẳng trong giờ học, để thầy và trò có thể gần gũi nhau hơn, hiểu nhau hơn và cũng là để học sinh gắn những sự kiện lịch sử vào cuộc sống thường ngày, giúp học sinh dễ hình dung, tưởng tượng, hiểu và ghi nhớ sự kiện ấy theo tư duy logic đúng đắn của bản thân mình.

Đôi khi, thầy lại hỏi chúng tôi “Các em có bao giờ thắc mắc học lịch sử để làm gì không?” Mỗi nước, mỗi dân tộc đều có một lịch sử dựng nước và giữ nước của riêng dân tộc đó, mỗi người công dân đều phải biết đến lịch sử của nước mình, dân tộc mình. Đó như là gốc của một cái cây. Khi nắm chắc, biết chắc và hiểu được gốc rễ ấy thì mới có thể đứng lên , mới có thể tiếp tục phát triển lành mạnh để tạo ra những người công dân ưu tú, có tri thức, có phẩm chất, năng lực cần thiết để cải biến, xây dựng đất nước tốt đẹp hơn. Muốn như vậy, bước đầu chúng ta cần phải biết yêu thích lịch sử, hứng thú, tìm hiểu các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử. Đây là tiền đề cần thiết để trở thành một người công dân tốt. Vì vậy mọi người đều phải học lịch sử.

Một người thầy giỏi, một người thầy biết quan tâm và tôn trọng học sinh, một người thầy hết lòng vì học sinh cũng như sự nghiệp trồng người. Điều gì đã khiến cho một con người bình thường trở thành một con người tuyệt vời, vĩ đại đến vây? Đó là vì lòng yêu mến lịch sử, lòng yêu thương những lứa học trò và là tâm huyết cả đời của thầy. Thầy chia sẻ rằng “ Hi vọng của thầy đó là có một thế hệ không chỉ giỏi về tri thức mà còn quan tâm đến sự phát triển của cộng đồng, dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa và hòa nhập quốc tế. Đó là mục tiêu quan trọng hàng đầu trong việc giáo dục tri thức cho học sinh của tất cả những người làm trong ngành Giáo dục chứ không phải của riêng mình thầy!”

Năm tháng rồi cũng qua đi, rồi không biết sẽ có bao nhiêu thầy cô nữa sẽ đi qua cuộc đời cắp sách của mỗi đứa học sinh chúng tôi, nhưng hình ảnh về một người thầy giáo trẻ trung, thân thiện và hết lòng vì học sinh sẽ là hình ảnh in đậm mãi trong kí ức của tôi và mỗi đứa học trò 8A5, dù có trôi qua bao nhiêu mùa trống tan trường đi nữa…

Tác giả: Nguyễn Quỳnh Hoa – 8A5

Tái trải nghiệm (2)

March 24, 2014 Leave a comment

Tính khả năng mới của tái trải nghiệm

Nhà triết học lịch sử người Anh, Collingwood, R.G  đã xác lập hệ thống triết học lịch sử lấy trung tâm là lý luận “tái trải nghiệm”  nhằm giải quyết vấn đề phương pháp nhận thức lịch sử. Nếu như kết hợp tổng thể khái niệm của Collingwood với các khái niệm siêu việt khác như “lịch sử tư duy”, “lịch sử hiện tại”, “quá khứ đã sống”, “lịch sử học với tư cách là một khoa học” và “tái trải nghiệm” sẽ tạo nên cơ cấu “nguyên lý nhận thức lịch sử mang tính tái trải nghiệm”. Nếu như định thức hóa “nguyên lý học tập lịch sử mang tính tái trải nghiệm” dựa trên nó, chúng ta sẽ có kết quả sau. Học tập lịch sử tái trải nghiệm được xúc tiến tuân theo quá trình nhận thức lịch sử với 7 giai đoạn : (1) Hình thành giả định, (2) nảy sinh vấn đề, (3) điều tra, khám phá dự bị, (4) Làm rõ vấn đề, (5) nắm được mặt bên ngoài của hành vi lịch sử, (6) nhận thức mặt bên trong hành vi lịch sử, (7) đánh giá về quá trình tìm kiếm và thiết lập vấn đề mới. Vấn đề ở đây là “nhận thức bên trong hành vi lịch sử” gọi là nhận thức cố hữu của lịch sử sẽ trở nên có khả năng như thế nào? Trước hết, là việc lần ngược trở lại sự xác lập từng bước “nguyên lý học tập lịch sử trải nghiệm”. Tiếp theo đưa ra “5 câu hỏi” và dựa vào  căn cứ  đó để tự mình trả lời.

– Người có hành vi lịch sử đó đã có mối quan tâm, động cơ như thế nào?

– Người có hành vi lịch sử nằm trong bối cảnh như thế  nào? Làm thế nào để tiếp cận được bối cảnh đó.

– Trong bối cảnh đó có những sự lựa chọn nào?

– Hành vi được lựa chọn có phải là sự lựa chọn tốt nhất không?

– Mục đích của hành vi lịch sử được lựa chọn là gì?

Việc học tập về hành  động tư duy của người có hành vi lịch sử nhờ phương pháp nhận thức lịch sử tái trải nghiệm mà trở nên có thể và có ý nghĩa lý luận như sau.

Người học thông qua học tập lịch sử trải nghiệm mà đảm bảo hoạt động tìm kiếm câu trả lời, cấu tạo lại  thế giới lịch sử  bên trong quan niệm của bản thân, nó không chỉ là quá trình tư duy của người có hành vi lịch sử mà  còn có thể cung cấp cơ hội phê phán, đánh giá chính bản thân mình về hoạt động học tập của bản thân. Cũng giống như vậy, học tập lịch sử bằng tái trải nghiệm  cùng với việc biến nhận thức tinh thần của con người trở thành thứ có thể đồng thời làm cho ý nghĩa lý luận học tập bằng “lý giải” được công nhận. Từ giờ về sau, cần phải  nghiên cứu tích cực với tư cách phương pháp luận mới của học tập lịch sử.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 

 

Nguyễn Trường Tộ và vua Tự Đức (24)

June 4, 2013 Leave a comment

Kiểm tra 45 phút. Môn: Lịch sử Đề bài:  “Trước tình trạng đất nước ngày một nguy khốn, từ 1863-1873, Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình ba mươi bản điều trần phân tích toàn diện tình hình đất nước ta và đưa ra các đề nghị cải cách. Nếu em là một vị quan đại thần trong triều đình nhà Nguyễn đương thời, em sẽ có suy nghĩ như thế nào sau khi đọc ba mươi bản điều trần? Hãy viết lại những suy nghĩ của bản thân và gửi lên vua Tự Đức để thuyết phục ông ta nghe theo ý kiến của em“. Bài Làm   Kính gửi bệ hạ Trước tình trạng đất nước ngày càng nguy khốn như hiện giơ, là phận quan quân trong triều đình, thần cũng như các quan đại thần khác không thể chỉ khoanh tay đứng nhìn. Quân thù đang lăm le cướp bờ cõi Đại Việt ta, đã đến lúc chúng ta phải động não suy nghĩ về vấn đề cải cách tình hình đất nước. Tuy nhiên, cho đến bây giờ, chúng thần vẫn chưa hoàn toàn nghĩ ra làm cách nào để tình hình đất nước đi theo một chiều hướng khác. Theo thần thấy, từ năm 1863 cho đến bây giờ, Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình 30 bản điều trần, đều có nội dung về phân tích tình hình đất nước và đề nghị cải cách. Tuy vẫn chưa xem xét hoàn toàn 30 bản điều trần này nhưng trong đó, có khá nhiều những đề nghị rất hay và rất có ích cho sự phát triển của nước nhà. Thần xin được đưa ra một số ý chính như sau: 1. Về chính trị: Nguyễn Trường Tộ trình bày những vấn đề cơ bản, về những thế lớn phân và hợp trong thiên hạ trong “Thiên hạ đại thế luận” và đề xuất “Kế ly gián giữa Anh và Pháp”. Không hề ảo tưởng về dã tâm của thực dân Pháp, nhưng ông đã sáng suốt chủ hòa và gợi ý cho triều đình về lợi ích lớn của việc “mở rộng quan hệ với Pháp và các nước khác” 2. Về tài chính: ông ta đề nghị sắp đặt lại hệ thống thuế khóa cho công bằng, hợp lý. Muốn thế phải đo đạc lại ruộng đất, kê khai nhân khẩu, tăng thuế người giàu và hàng xa xỉ ngoại nhập, đánh thuế thật nặng vào  các tệ nạn như cờ bạc, rượu chè… Ngoài ra, còn phải khuyến khích nhà giàu bỏ tiền ra cho vay, vay tiền của nước ngoài. 3. Về kinh tế: ông đề nghị chấn hưng công, nông, thương nghiệp để làm cho dân giàu nước thịnh và để nền kinh tế cả nước có thể giao thông dễ dàng, phải chú ý đến việc làm mới và tu bổ đường bộ và đường thủy. 4. Về học thuật: ông đề nghị cải cách việc học, thi để chọn nhân tài. Ông cũng đề nghị nên đem các môn khoa học vào chương trình học, nhất quyết phải dùng quốc văn là chữ Nôm để dạy học và soạn sách kể cả trong giấy tờ hành chính. 5. Về ngoại giao: Ông chủ trương quan hệ mềm mỏng với Pháp và các nước khác như Anh, Tây Ban Nha cũng như việc biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các nước này để có lợi cho mình. Phải đào tạo được các thông dịch viên giỏi. 6. Cuối cùng, về võ bị, ông đề nghị cải tu võ bị nhằm tăng chất lượng quân đội như tổ chức lại đội ngũ, mua tàu thuyền và vũ khí, xây dựng phòng tuyến ở cả thành thị lẫn nông thôn đề phòng. Những đề nghị của Nguyễn Trường Tộ về mặt phải thì thấy nó rất có ích cho sự phát triển của Đại Việt ta. Bệ hạ có thể không đồng ý với một số những đề nghị của ông ta nhưng theo thần, đó là những cách khả dĩ để cải cách Đại Việt. Mong bệ hạ phê chuẩn.   (HHL, nữ, học sinh lớp 8)

Nguyễn Trường Tộ và vua Tự Đức (19)

May 31, 2013 Leave a comment

Kiểm tra 45 phút.

Môn: Lịch sử

Đề bài:  “Trước tình trạng đất nước ngày một nguy khốn, từ 1863-1873, Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình ba mươi bản điều trần phân tích toàn diện tình hình đất nước ta và đưa ra các đề nghị cải cách. Nếu em là một vị quan đại thần trong triều đình nhà Nguyễn đương thời, em sẽ có suy nghĩ như thế nào sau khi đọc ba mươi bản điều trần? Hãy viết lại những suy nghĩ của bản thân và gửi lên vua Tự Đức để thuyết phục ông ta nghe theo ý kiến của em“.

 

Tâu bệ hạ!

Có thể sau khi đọc bản tấu này, Bệ hạ sẽ thấy không vừa lòng vì nó trái ngược với những chính sách đương thời của Người, nhưng xin Bệ hạ hãy ngẫm lại những điều thần nói vì sự an nguy của nước nhà.

 

Bẩm hoàng thượng!

Thời gian gần đây thần ăn không ngon, ngày đêm phải trằn trọc suy nghĩ làm sao để đưa nước nhà thoát khỏi cảnh ngộ “ngàn cân treo sợi tóc” như hiện nay. Các văn võ ba quan trong triều đã đưa ra rất nhiều chính sách để cải cách đất nước nhưng Bệ hạ không hề xem và phê duyệt. Thần tự hỏi vì sao Người lại suy nghĩ bảo thủ đến như vậy, vì một khi đất nước không có cải cách, đất nước ấy chỉ mãi ở trong cái vỏ bọc của mình mà không hề biết đến bất kì sự văn minh tiến bộ nào.

Thần biết Bệ hạ đã ra lệnh cho thần hủy tất cả các bản điều trần của Nguyễn Trường Tộ-con số đã lên đến 30 bản, nhưng khi đọc và ngẫm nghĩ lại thần thấy những  bản điều trần đó thực sự rất hợp lý. Thần sẽ lần lượt phân tích cho Bệ hạ thấy rõ.

 

Về chính trị: Nguyễn Trường tộ trình bày những chiến lược cơ bản và đề xuất kế ly gián giữa Anh và Pháp. Ông cũng không hề ảo tưởng về dã tâm xâm lược của Pháp những vẫn thực sự cần mở rộng quan hệ với Pháp. Thần rất đồng tình với những cải cách đó bởi nếu ta cứ khư khư giữ chính sách “bế quan tỏa cảng”  thì sẽ không thể tiếp cận văn minh của các nước phương Tây. Hơn thế nữa, thần cũng được biết vào thời gian này nước Nhật cũng đã có chiến lược mở rộng quan hệ với các nước, họ đã tránh được chiến tranh và đang trên đà phát triển.

Về nội chính: những điều Nguyễn Trường Tộ đã nêu thật sự hợp lý. Thần cũng xin bệ hạ hãy mau chóng thực hiện các chính sách trên để quan lại không ỷ thế ăn bớt của dân, những viên chức phải biết làm ra đồng tiền bằng chính công sức của mình.

 

Về mặt kinh tế: phát triển công thương nghiệp sẽ làm cho dân giàu nước thịnh, khai hoang, bảo vệ rừng để phát triển kinh tế và tạo việc làm cho nhân dân, tu bổ đường bộ và đường thủy để nền kinh tế các nước có thể giao thông dễ dàng. Mong bệ hạ hãy chú ý về vấn đề trên.

 

Người xưa đã có câu: “Nhân tài là nguyên khí quốc gia”. Vậy nên việc giáo dục phải được đặt lên hàng đầu, việc thi cử phải thanh liêm, chính trực để tìm ra người giỏi giúp ích cho nước nhà.

 

Bệ hạ hãy nghe theo bản tấu của Nguyễn Trường Tộ, mềm mỏng với Anh và Pháp, lợi dụng mâu thuẫn để tìm ra lợi cho mình.

 

Bệ hạ hãy tổ chức lại đội ngũ, sửa sang lại quân đội để sẵn sàng chiến đấu với bất kì cường quốc nào. Việc quân sự cũng là nòng cốt chủ yếu của quốc gia.

Đó là những ý kiến của thần về việc phát triển đất nước. Không có gì là không thể. Bệ hạ hãy mau suy nghĩ kĩ càng để đưa ra những giải pháp chính đáng

(LHA, học sinh lớp 8)

Nguyễn Trường Tộ và vua Tự Đức (18)

May 31, 2013 Leave a comment

Kiểm tra 45 phút.

Môn: Lịch sử

Đề bài:  “Trước tình trạng đất nước ngày một nguy khốn, từ 1863-1873, Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình ba mươi bản điều trần phân tích toàn diện tình hình đất nước ta và đưa ra các đề nghị cải cách. Nếu em là một vị quan đại thần trong triều đình nhà Nguyễn đương thời, em sẽ có suy nghĩ như thế nào sau khi đọc ba mươi bản điều trần? Hãy viết lại những suy nghĩ của bản thân và gửi lên vua Tự Đức để thuyết phục ông ta nghe theo ý kiến của em“.

BÀI LÀM

 

Kính gửi vua Tự Đức!

Muôn tâu bệ hạ, hiện nay, tình cảnh nước ta đang vô cùng nguy khốn. Triều đình ta lại đang thực hiện những chính sách vô cùng lạc hậu: bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương đang dần trở nên mục ruỗng; nông nghiệp, thương nghiệp và thủ công nghiệp bị đình trệ; tài chính cạn kiệt; đời sống nhân dân khó khăn, khổ cực… Đất nước ta rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Quân Pháp vẫn đang lăm le ngoài bờ cõi, liên tục tấn công nước ta. Nếu cứ với tính trạng như thế này, việc nước ta rơi vào tay Pháp chỉ là chuyện một sớm một chiều. Và thần nghĩ, với hoàn cảnh này, cải cách là một biện pháp tốt, có thể giúp ta phục hồi đất nước.

Từ năm 1863, Nguyễn Trường Tộ rất đều đặn gửi lên bệ hạ các điều trần đề nghị cải cách. Theo thần, Nguyễn Trường Tộ là con người đa tài, ông ta làm nhà văn, kiến trúc sư, nhà viên dịch… và đặc biệt ông ta đã có thời gian học tập bên nước ngoài, có thể tiếp thu rất nhiều tư tưởng tiến bộ của các nước khác, sẽ giúp ích rất nhiều nếu chúng ta biết trọng dụng ông ta. Đọc qua các bản điều trần, thần thấy ông ta là người có nhận thức, hành động tiến bộ hơn hẳn so với người thường. Chúng ta nên xem xét và làm theo các điều trần của ông ta. Việc ấy sẽ giúp chúng ta rất nhiều.

Các điều trần của Nguyễn Trường Tộ đã nêu lên các vấn đề khó khăn mà chúng ta đang gặp phải như chính trị, kinh tế, ngoại giao, quân sự, giáo dục…

Các ý kiến của ông ta cũng rất hợp lý. Ví dụ như về chính trị, ông ta đã bày ra những chiến lược cơ bản. Nguyễn Trường Tộ đã rất sáng suốt khi giúp ta tạm hòa hoãn với Pháp, gợi ý về lợi ích lớn của việc “Mở rộng quan hệ với Pháp và các nước khác” (năm 1871). Ông đã đề nghị tinh giản bộ máy chính quyền để đỡ hao tổn công quỹ, nêu chính sách rõ ràng về việc quản lý, phân công quan lại, tránh trường hợp ngồi không ăn lương, trốn tránh trách nhiệm. Với các nho sinh, đội ngũ viên chức cũng có những chính sách tiến bộ. Thần thấy ý kiến của ông ta cũng rất hay, rất sáng suốt.

Về ngoại giao, thần nghĩ ý kiến của Nguyễn Trường Tộ sẽ giúp ta cứu đất nước mình khỏi tay Pháp. Ông cho rằng trước hết ta phải mềm mỏng với Pháp, mở rộng quan hệ ngoại giao với Anh, Tây Ban Nha…, phải biết lợi dụng mâu thuẫn giữa các nước này để có lợi cho mình. Đây là kế ly gián vô cùng tuyệt vời. Ngoài ra ta cũng phải cải tu võ bị, tăng chất lượng quân đội, chuẩn bị sẵn sàng phòng khi chiến tranh nổ ra.

Không chỉ đối phó với Pháp, ông còn đề cập đến việc phát triển giúp nước ta thoát khỏi khủng hoảng. Ta phải chấn hưng nông, công thương nghiệp, tổ chức khai hoang, bảo vệ rừng, khai thác tài nguyên một cách hợp lý…

Các đề nghị cải cách của ông đều sáng suốt, hợp lý. Thần nghĩ bệ hạ nên xem xét lại.

Trên đây là ý kiến của thần, kính mong bệ hạ giám xét!

(TTMC, nữ, học sinh lớp 8)

Nguyễn Trường Tộ và vua Tự Đức (16)

May 29, 2013 Leave a comment

Kiểm tra 45 phút.

Môn: Lịch sử

Đề bài:  “Trước tình trạng đất nước ngày một nguy khốn, từ 1863-1873, Nguyễn Trường Tộ đã gửi lên triều đình ba mươi bản điều trần phân tích toàn diện tình hình đất nước ta và đưa ra các đề nghị cải cách. Nếu em là một vị quan đại thần trong triều đình nhà Nguyễn đương thời, em sẽ có suy nghĩ như thế nào sau khi đọc ba mươi bản điều trần? Hãy viết lại những suy nghĩ của bản thân và gửi lên vua Tự Đức để thuyết phục ông ta nghe theo ý kiến của em“.

BÀI LÀM

Huế, ngày… tháng….năm…

Tấu gửi bệ hạ!

Thần là Trần Tiễn Thành-một quan võ dưới triều của ngài, vô vàn biết ơn ơn đức của ngài cũng như triều đình. Cách đây khoảng vài ngày, thần đã nhận được bản điều trần từ Nguyễn Trường Tộ. Nhân đó, thần cũng có đọc lại những bản điều trần mà hắn ta tấu dâng lên ngài. Sau nhiều ngày suy ngẫm, thần đã có thể tóm lược lại 30 bản điều trần của hắn theo những vấn đề chính sau:

Về chính trị: hắn trình bày những chiến lược cơ bản như những thế lớn phân và hợp trong thiên hạ-tự bản thân thần thấy điều này được thể hiện rõ trong “Thiên hạ phân hợp đại thế luận”. Thần xin bạo gan nói lên suy nghĩ bấy lâu: “có được muôn dân trong nước thì mới còn sức đi đánh giặc ngoài”. Nay nước ta dân chúng còn đói khổ, ăn chưa no, vậy cớ chi không thử dùng những thứ được gọi là “chiến lược cơ bản” ấy mà yên dân, dẹp loạn! Không chỉ vậy, hắn còn đề xuất “kế ly gián giữa Anh và Pháp”. Thiết nghĩ, hắn quả thực là một người sáng suốt khi đã khai thông cho chính bản thân thần về những dã tâm của lũ thực dân. Vậy tại sao ta lại không tạm hoãn với chúng mà thay vào đó là mở rộng quan hệ ngoại giao, vừa lợi cho đôi bên-không phải chịu cảnh thương vong, tan tác của chiến trận, cũng như mở mang trí tóc, phát triển kinh tế đem lại cuộc sống đầy đủ, ấm no cho chính những con dân thân yêu của ngài?!.

Thứ hai, về kinh tế, trong bản điều trần của hắn cũng có nhắc đến những vấn đề và giải pháp sau: chấn hưng nông, công, thương nghiệp để làm cho dân giàu nước thịnh bằng những hành động cụ thể: tổ chức khai hoang, bảo vệ rừng, thành lập các đoàn tàu buôn đem nông sản đi bán, khai thác mỏ. Âu đó cũng là những phát triển hiển nhiên mà các nước Tây Âu đều có. Bệ hạ đừng nên chỉ nghe theo ý kiến của lũ nịnh thần mà quên đi vị trí thực tại của nước Việt ta. Sao ta lại không tự tay vén tấm vải đen đang che mắt mà nhìn ra thế giới bên ngoài?

Thứ ba về vấn đề học thuật: Từ xưa cha ông ta đã có câu : “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”. Có hiền tài trung quân với nước thì nước yếu đến mấy cũng thành được cường quốc. Trước đây, thần luôn coi khinh những ý kiến bị cho là “ảo tưởng”, “thiếu thực tế” của Nguyễn Trường Tộ. Nhưng nay, trong bản điều trần của hắn có nói rõ: hắn đề nghị cải cách việc học, việc thi để chọn nhân tài hữu ích. Ta không nên tiếp tục theo lôi học máy móc của Trung Hoa: “Con vua thì lại làm vua/con sãi ở chù tlaij quét lá đa” . Thần không có ý phạm thượng đến ngài nhưng thiết mong vì  sự phát triển lâu dài của đất nước mà hãy thử một lần để mắt tới những bản điều trần ấy xem sao.

Ngoài ba vấn đề nổi cộm ra, hắn còn dâng tấu lên nhiều bản điều trần về:

– Ngoại giao

– Võ bị

– Tài chính

– Nội chính

Có thể bệ hạ nghi ngờ hắn vì từng phiên dịch viên Pháp  quan Pháp.Nhưng tại sao ngài lại không thử tin vào những lời của kẻ duy nhất từng được ra nước ngoài, được chứng kiến những trò khoa học  học tân tiến của lũ người Tây Âu. Làm chính trị cũng như chơi cờ, đi một nước cờ tốt là lợi cho trăm họ. đi một nước sai lầm chính là hại cho muôn dân. Nếu ngài không tin hắn tới cùng, xin ngày hãy phái phái đoàn sang xứ người để chứng thực những điều ấy! Nếu quả thực đó là thật thì mong ngài biết để tâm với chút ý kiến hèn mọn của lão. Mong ước cuối cùng cũng chỉ là mong cho đất nước được thái bình, thịnh vượng, nhân dân trăm học luôn ấm no, hạnh phúc.

(LMH, nữ, học sinh lớp 8)

%d bloggers like this: