Archive

Posts Tagged ‘xã hội công dân’

Môn Công dân trong trường học Nhật Bản

March 31, 2015 Leave a comment

Công dân là một môn giáo khoa trong giáo dục trường học ở Nhật Bản. Nó  thường được gọi là “môn Công dân” (Kominka)

Khái quát

Môn Công dân là môn giáo khoa được thiết lập ở trường trung học phổ thông (THPT).

Trong bản Hướng dẫn học tập ở trường THPT hiện nay, mục tiêu của môn Công dân là “làm cho học sinh quan sát một cách chủ thể xã hội hiện đại dựa trên tầm nhìn rộng lớn, làm sâu sắc sự lý giải đồng thời giáo dục sự tự giác về lẽ sống với tư cách là con người, giáo dục các phẩm chất công dân cần thiết trong tư cách là người xây dựng nên quốc gia, xã hội hòa bình, dân chủ”.

Trong môn Công dân, học sinh sẽ học về chính trị, kinh tế và xã hội nói chung. Trong môn Công dân ở trường THPT có ba phân môn là Xã hội hiện đại, Luân lý, Kinh tế-chính trị.

–  “Xã hội hiện đại” (số tín chỉ tiêu chuẩn là 2) có nội dung chủ yếu  bao gồm hai trụ cột: (1) Vấn đề của chúng ta-những người sống trong xã hội hiện đại

(2) Lẽ sách vơi tư cách là con người trong xã hội hiện đại.

– “Luân lý” (số tín chỉ tiêu chuẩn là 2)  có nội dung chủ yếu gồm 2 trụ cột:

(1) Những vấn đề của thời thanh niên và lẽ sống với tư cách là con người

(2) Hiện đại và luân lý.

–  “Kinh tế-chính trị”  (Số tín chỉ tiêu chuẩn là 2) có nội dung bao gồm 3 trụ cột:

(1) Chính trị hiện đại

(2) Kinh tế hiện đại

(3) Các vấn đề của xã hội hiện đại.

Về nguyên tắc học sinh phải chọn môn “Xã hội hiện đại” và một trong hai môn “Luân lý”, “Kinh tế-chính trị”. Bên cạnh đó trong kỳ thi ở trung tâm tuyển sinh vào đại học (kỳ thi chung quốc gia-chú thích của người dịch) có thiết lập một môn giả định 4 tín chỉ tương đương với môn Địa lý-Lịch sử B gọi là “Luân lý, Kinh tế-chính trị” với nội dung bao gồm luân lý và chính trị, kinh tế.

Môn Công dân ở kỳ thi đại học

Ở phần lớn các trường đại học quốc lập môn học bao gồm các phân môn công dân ở trên cùng với Địa lý-Lịch sử trở thành hai môn bắt buộc trong kỳ thi ở trung tâm tuyển sinh đại học. Trong số những đại học “cửa vào rất hẹp” có những trường không chấp nhận thí sinh dự thi nếu như môn thí sinh đã dự thi ở trung tâm tuyển sinh vào đại học không phải là “Luân lý, Kinh tế-chính trị”. Tuy nhiên các trường đại học lấy Công dân làm môn thi trong các kỳ thi thứ hai (kỳ thi do từng trường đại học ra đề riêng-chú thích của người dịch) chỉ là thiểu số ví dụ như Đại học học nghệ Tokyo, Đại học kinh tế Takazaki…Ở các đại học tư thục thì loại trừ Đại học Keio, Đại học Jochi,  Kinh tế-chính trị trở thành môn quan trọng có thể được chọn thay thế cho Địa lý-Lịch sử. Các đại học có thể sử dụng Luân lý chỉ chiếm số ít ví dụ đại học quốc lập có Đại học học nghệ Tokyo, Đai học Tsukuba, đại học tư thục có Đại học Aichi, khoa Văn đại học Chuo.

Môn Xã hội và môn Công dân

Học sinh học về cơ cấu cơ bản của chính trị, kinh tế, xã hội trong môn Xã hội ở trường tiểu học, trung học cơ sở (THCS). Ở môn Xã hội trong trường THCS các nội dung học tập về chính trị-kinh tế-xã hội được gội là “lĩnh vực công dân” (Komintekibunya).

Trước đó ở THPT cũng tồn tại môn Xã hội nhưng trong bản Hướng dẫn học tập công bố năm 1989 và thực hiện từ năm 1994 thì môn Xã hội ở trường THPT được tái cơ cấu và phân chia thành hai môn là môn Công dân và môn Địa lý-Lịch sử.

Môn Công dân trước chiến tranh

Trong số các môn học ở trường Trung học tồn tại từ năm 1931 đến năm 1947 có “môn Công dân”. Đây là môn giáo khoa “giáo dục công dân”, giáo dục các tri thức, phẩm chất được coi là cần thiết trong tư cách là thành viên tham gia vào sự phát triển của xã hội.

Ở Nhật Bản giáo dục công dân được bắt đầu sớm nhất  ở Trường học bổ túc thực nghiệp năm 1890 với “các nội dung cần có trong tư cách công dân” kèm theo nghề nghiệp. Tuy nhiên nó thực sự bắt đầu vào cuối thời kỳ Taisho khi chế độ bầu cử phổ thông được du nhập và tầm quan trọng của giáo dục xã hội dâng cao.

Năm 1931, giáo dục với mục đích giáo dục “làm rõ bản nghĩa của hiến chính tự trị, các nội dung ở phương diện kinh tế,  pháp chế, xã hội thích hợp với cuộc sống hàng ngày” đã thay cho “pháp chế kinh tế”. Tuy nhiên do xảy ra các vấn đề như sự xuất hiện của chủ nghĩa quân phiệt và vấn đề luận giải về vị trí Thiên hoàng mà nó được sửa đổi vào năm 1937. Mục tiêu giáo dục trở thành “làm cho hiểu biết về nguồn gốc quốc thể, quốc hiến của nước ta đặc biệt là tinh thần và sự công bố hiến pháp của thần quốc, thấy được sự khác biệt  của quan niệm căn bản thống trị ở nước ta so với nước khác”. Đây là giáo dục có phương châm trái ngược với giáo dục công dân hiện đại ở Âu Mĩ và là giáo dục có triết lý giáo dục thần dân đế quốc dựa trên tư tưởng quân chủ chủ nghĩa.

Sau khi Nhật Bản bại trận trong chiến tranh thế giới thứ hai, nhờ sự du nhập chủ nghĩa dân chủ theo mô hình phương Tây, giáo dục công dân hiện đại đã được đặt ra. Do đó vào tháng 10 năm 1945, Ủy ban đổi mới giáo dục được thành lập và tiến hành tranh luận về cải cách giáo dục công dân nhưng do sự thực thi của Luật giáo dục trường học năm 1947 cho nên nó được kết hợp vào môn Xã hội.

Về sau, lĩnh vực công dân cũ được đổi tên thành “lĩnh vực chính trị-xã hội-kinh tế” và cái tên Công dân được phục hồi. Sau đó, do sự sửa đổi bản Hướng dẫn học tập năm 1977 và năm tiếp theo mà phương châm thống nhất giáo dục “phẩm chất công dân” từ tiểu học tới THPT được đưa ra và việc xóa bỏ mục “sự giác ngộ nhân quyền cơ bản” vốn có trước đó đã trở thành vấn đề chú ý.

Nguyễn Quốc Vương dịch

Nguồn: Wikipedia tiếng Nhật

http://ja.wikipedia.org/wiki/%E5%85%AC%E6%B0%91_(%E6%95%99%E7%A7%91)

 

Advertisements

Liên kết địa phương và môn Xã hội (2)

September 20, 2014 Leave a comment

 Sự xuất phát-phát triển của môn Xã hội

 

Giáo dục nước ta xuất phát từ sự phản tỉnh sâu sắc về thời trước chiến tranh và nhắm tới giáo dục dân chủ với tinh thần cơ bản dựa trên Hiến pháp Nhật Bản và Luật giáo dục cơ bản đã thiết lập nên môn Xã hội với tư cách là môn giáo khoa hoàn toàn mới.

Do vậy chủ đề “Liên kết địa phương và môn Xã hội” đã được khảo sát từ lập trường thực tiễn của chính quyền tự trị địa phương, chủ quyền của địa phương với tư cách là trường học dân chủ và giáo dục người làm chủ. Dưới đây sẽ nhìn lại mối quan hệ đó trong sự biến đổi của môn Xã hội sau Chiến tranh thế giới thứ hai ở các thời kỳ khác nhau.

Thời kỳ thứ nhất, thời kỳ hậu chiến, là thời kì vừa coi trọng học tập giải quyết vấn đề vừa tiến hành các phong trào lập kế hoạch giáo dục địa phương nhắm tới kết hợp giáo dục và dân chủ hóa xã hội địa phương với các kế hoạch như “Kawaguchi Plan”, “Hongo Plan”. Việc triển khai các phong trào trên thể hiện  sự nhất thể hóa giữa chủ đề phực hưng-dân chủ hóa xã hội địa phương với chủ đề ở thực tiễn hiện trường giáo dục.

Thời kỳ thứ hai là thời kì do sự triển khai kế hoạch phát triển toàn quốc nhằm phục hoạt chủ nghĩa tư bản và tái vũ trang Nhật Bản cùng sự phát triển cao độ của kinh tế mà các địa phương nông lâm ngư nghiệp bị vứt bỏ, nảy sinh các vấn đề như Okinawa, Hiệp ước an ninh Mĩ-Nhật và đàn áp phong trào người lao động. Trong bối cảnh đó các thực tiễn giáo dục đã được tiến hành với tư cách là sự phê phán đối với chính sách cường quyền của bộ giáo dục. Trước phong trào giương cao chủ quyền địa phương đối với giáo dục, bộ giáo dục đã liên tục lặp đi lặp lại ý đồ chính trị giải thể môn giáo dục-môn học giáo dục nên người làm chủ. Hậu quả là xã hội cạnh tranh ra đời, “học lực ném bỏ nông thôn” xuất hiện và môn Xã hội với các thực tiễn bảo vệ quyền học tập của học sinh, chỉnh đốn địa phương đã liên tục được tạo ra. Thực tiễn quan trọng nối thời kỳ thứ nhất và thời kỳ  thứ hai là “Ngôi trường Yamabiko” .

Thời kỳ thứ ba là thập niên 70 khi phong trào cải cách cộng đồng tự trị và phong trào công dân chính thức bắt đầu triển khai. Trong thời kỳ này lý luận của Hiệp hội các nhà giáo dục lịch sử Nhật Bản và Hội nghiên cứu khoa học giáo dục xoay quanh giao sducj và địa phương trở nên sôi nổi và nhiều thực tiễn ưu tú ra đời. Thời kỳ này-thời kỳ xuất hiện các vấn đề như “dân số quá tập trung”, “hoang phế hóa”, ô nhiễm, phân biệt đối xử, lao động, nông nghiệp-nơi thể hiện mâu thuẫn mọi mặt của Nhật Bản hậu chiến  nhờ vào những giáo viên có ý thức xã hội cao đã có được vô số các thực tiến liên kết với phong trào công dân ở địa phương. Các thực tiễn cho đến thập niên 70 đã tập trung vào các vấn đề và mâu thuẫn của xã hội, tìm kiếm phương cách giải quyết một cách hợp lý, khoa học các vấn đề đó xuất phát từ ý thức về các vấn đề ở thời kỳ thứ 3 của tầng lớp thống trị.

Trong thời kỳ thứ tư, giáo dục với chính  sách khu vực nhằm tái cơ cấu, cải cách cơ cấu xã hội được đề xướng. Đây là sự xúc tiến giáo dục  yêu quê hương, giáo dục quê hương liên kết với “chính sách cộng đồng”. Ở đây, sự kết hợp giữa các trường học có PTA với liên kết xã hội và giáo dục xã hội được coi trọng và nó đặt ra yêu cầu đối với sự phụng sự của giáo viên, nhắm tới đạo đức hóa môn Xã hội.

Nguyễn Quốc vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 

Sự tham gia xã hội của học sinh (3)

September 1, 2014 Leave a comment

Sự thống hợp chương trình (curriculum)

 

Năng lực cần thiết cho tham gia xã hội không thể được trang bị cho học sinh chỉ thông qua một môn học là môn Xã hội. Nếu như không có sự liên đới của nhiều lĩnh vực như hoạt động đặc biệt, quốc ngữ, khoa học… thì giáo dục tham gia xã hội chỉ dừng lại ở việc lý luận lý tưởng thuần túy.

Để đưa giáo dục tham gia xã hội vào vị trí trung tâm của chương trình nhà trường cần đến 6 phương pháp luận sau:

(1) Hoạt động tham gia xã hội bên ngoài trường học

(2) Hoạt động câu lạc bộ

(3) Nghi lễ trường học

(4) “Thời gian học tập tổng hợp”

(5) Giáo khoa (môn Xã hội và các môn có tính xã hội khác)

(6) Học tập theo chiều ngang

 

Trật tự từ (1) đến (6) có ý nghĩa diễn tả mức độ tăng cao của việc thống hợp chương trình.

Trên thực tế có tồn tại cụm từ “Tham gia khi đã chuẩn bị tri thức”. Nó diễn tả rằng trong hành động tham gia, tri thức liên quan đến vấn đề chung trở thành đối tượng là không thể thiếu. Trong tư duy như thế, vai trò của các môn giáo khoa mà trước hết là môn Xã hội là rất quan trọng. Có thể dự đoán rằng từ giờ về sau các thực tiễn nhằm giáo dục tham gia xã hội trong “Thời gian học tập tổng hợp” sẽ trở nên phổ biến. Tuy nhiên ngay cả trong trường hợp này việc xác lập con đường sử dụng một cách có hiệu quả các tri thức, kĩ năng có được từ các môn học cũng trở nên rất quan trọng.

 

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 

 

Tham gia xã hội (2)

August 31, 2014 Leave a comment

Hành động-trung tâm của tham gia xã hội

 

Khi phân tích lịch sử thực tiễn của môn Xã hội sau chiến tranh thì điều đáng chú ý là số lượng đáng kể của các thực tiễn có thể tham khảo khi suy ngẫm về “giáo dục tham gia xã hội”. Trong các thực tiễn giáo dục phong phú quý giá sau chiến tranh  như “Trường Yamabiko” của Muchaku Seikyo, môn Xã hội Okutango của Shibuya Tadao, môn Xã hội có tính Xã hội hội học của Suzuki Shosan, môn Xã hội bắt rễ từ địa phương của Yasui Toshio ta đều thấy các yếu tố tham gia xã hội được tính toán. Trong các thực tiễn này, học sinh coi xã hội địa  phương là địa bàn học tập chủ yếu, tiếp xúc trực diện với các vấn đề chung của xã hội địa phương nơi mình sinh sống và chiến đấu với nó. Tuy nhiên điều đó không có nghĩa rằng các thực tiễn này tương xứng với giáo dục tham gia xã hội có tầm quan trọng ngày càng tăng lên hiện nay.

“Hành động” nằm ở trung tâm của tham gia xã hội. Đọc báo cũng là một loại hành động nhưng hành động cần được coi trọng trong trường hợp này là hành động tạo ra ảnh hưởng lớn bằng việc giải quyết vấn đề chung. Trong tình huống hành động này, học sinh cần được tiếp cận với tư cách là “công dân” thay vì là “trẻ em”. Chính việc đảm nhận vai trò quan trọng trong xã hội công dân và thực hiện vai trò đó mà năng lực cần thiết cho tham gia xã hội sẽ được mài sắc. Khi tổ chức các hoạt động như làm đẹp môi trường hay tình nguyện với tư cách là “hành động” giáo viên cần phải chú ý tới điều đó.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 

Sự tham gia xã hội của học sinh (1)

August 31, 2014 Leave a comment

Sự tham gia xã hội của học sinh

 

“Tham gia xã hội” trong mục tiêu của môn Xã hội

“Tham gia xã hội”-cụm từ thể hiện việc có được quyền công dân mới xuất hiện gần đây trong xã hội Nhật Bản. Trước đó “tham gia” thường được dùng để chỉ việc “tham gia bỏ phiếu” hay “tham gia chính trị”. Những năm gần đây do các phong trào công dân với trung tâm của là các NPO và NGO, cùng sự mở rộng của các hoạt động tình nguyện tầm quan trọng của tham gia xã hội trong xã hội công dân (civil Society) hiện đã trở thành nhận thức chung của quốc dân.

Môn Xã hội cũng tiếp nhận ảnh hưởng đó và những năm gần đây đã tập trung tiêu điểm vào tham gia xã hội. Về bản chất tham gia xã hội là thứ tạo thành bộ phận trung tâm trong mục tiêu của môn Xã hội.  Có lẽ không có ai thuộc lĩnh vực giáo dục môn Xã hội phủ nhận rằng “phẩm chất công dân cần thiết với tư cách là người hình thành quốc gia-xã hội” không phải là thứ chỉ tri thức, kĩ năng, thái độ cần thiết cho tham gia xã hội. “Người công dân có đầy đủ thông tin, tham gia một cách tích cực vào những vấn đề chung của xã hội địa phương” không phải ai khác chính là hình ảnh người công dân lý tưởng được vẽ ra trong môn Xã hội.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 

Sự phát triển của quốc tế hóa (2)

August 25, 2014 Leave a comment

Mặt khác, Hội giáo dục môn Xã hội Nhật Bản  đã tổ chức một buổi hội thảo và thuyết trình với chủ đề “Từ châu Á nhìn lại môn Xã hội ở Nhật Bản” kỉ niệm vào ngày 25 tháng 11 năm 1995 (năm Heisei thứ 7) nhân “50 năm môn Xã hội và các bài giảng” tại trường Đại học nữ sinh Ocha no mizu. Đặc biệt, nhờ bài giảng kỉ niệm của giáo sư Lý Nguyên Thuần-Đại học Sư phạm Seoul mà sự giao lưu nghiên cứu về giáo dục môn Xã hội với trung tâm là Nhật-Hàn đã trở nên sâu sắc.

Về quy mô hóa quốc tế các đoàn thể nghiên cứu giáo dục môn xã hội có thể kể ra đây sự thành lập và triển khai hoạt động của Hội nghị quốc tế về giáo dục môn Xã hội với trung tập là HỘi đồng quốc gia giáo dục môn Xã hội của Mĩ (NCSS-National Council for the Social Studies). Hội nghị nghiên cứu giáo dục môn Xã hội quốc tế này từ năm 1988 cứ ba năm lại được tổ chức một lần và tính đến năm 2000 đã tổ chức được 5 lần. Thời gian, chủ đề, đại điểm tổ chức, nội dung chủ yếu như sau.

Lần thứ nhất: từ 22 -25/6/1988 tại Đại học Columbia

Chủ đề:                      Khu vực vành đai Thái Bình Dương và mối quan hệ tồn tại tương hỗ quốc tế.

Lần thứ 2: từ ngày 20-23/6/1991 tại Maiami (Mĩ)

Chủ đề: “Ví dụ tiêu biểu cho khu vực biển Ca-ri-bê: nước Mĩ nơi phát sinh, hội tụ và hòa hợp”

Kỉ niệm 500 năm Colombus đến Mĩ, hội nghị đã phân tích Mĩ nhưu là nơi phát sinh, hội tụ và hòa hợp-một ví dụ tiêu biểu cho khu vực biển Ca-ri-bê.

Lần thứ 3: từ ngày 27-29/6/1994 tại Nairobi-Kenya

Chủ đề: “Cơ hội và thử thách trong thế giới đang biến đổi nhanh chóng”

Nghiên cứu về giáo dục môn Xã hội trong thế kỉ XXI với trung tâm là khai phát chương trình, giáo dục giáo viên, lĩnh vực giáo dục lí giải quốc tế.

Lần thứ 4: từ 6-9/7/1997 tại Đại học Sydney-Úc.

Chủ đề:  “Giáo dục phẩm chất công dân có trách nhiệm”

Nghiên cứu về môn giáo dục xã hội với tư cách là giáo dục công dân

Lần thứ 5: từ 28/6-1/7/2000 tại Đại học Calgary (Canada)

Chủ đề: “Xây dựng cộng đồng dân chủ”

Nghiên cứu về sự hình thành phẩm chất cần thiết với tư cách là công dân của xã hội toàn cầu và tri thức, kĩ năng, thái độ cần thiết với tư cách là một thành viên của quốc gia-xã hội địa phương ở học sinh thế kỉ XXI.

 Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 Tham gia Xã hội và Giáo dục công dân  

May 4, 2014 Leave a comment

 

Tham gia xã hội (Social partipation)

Thông thường nó chỉ hành động phát huy vai trò xã hội của tự thân người công dân với tư cách là thành viên của xã hội nhưng những năm gần đây nó lại được hiểu theo nghĩa chỉ hoạt động tham gia vào xã hội địa phương thoát ra khỏi phạm vi trường học, nơi làm việc, gia đình. Ngay cả trong trường hợp này, tùy theo hình thức tham gia, chủ thể tham gia và đối tượng tham gia mà các hoạt động tham gia rất đa dạng. Ở Nhật Bản  từ thập niên 60 đã  có các động thái về sự tham gia của người dân liên quan đến sự đổi mới hệ thống như sự tham gia vào quản lý, điều hành, tham gia trực tiếp vào các quyết định chính trị thông qua bỏ phiếu, yêu cầu đòi công khai thông tin. Độc lập với các động thái này, từ thập niên 70 trở đi, dã xuất hiện các hoạt động tình nguyện có tổ chức (một cách tự nguyện) của tầng lớp người nội trợ, người già, người khuyết tật, thanh thiếu niên ngoài trường học hướng tới giải quyết các vấn đề của xã hội địa phương. Bên cạnh đó, để tiến hành cứu trợ người tị nạn vì thiên tai, xung đột, chiến tranh ở các khu vực mà có cả sự tham gia của người dân khi tạm nghỉ công việc, trường học để tham gia các đội tình nguyện có tính chất quốc tế. Những động thái này thể hiện hình ảnh của người công dân đảm nhận tính “công cộng” mới và có thể coi nó cũng là sự thể hiện mối liên hệ với chủ nghĩa dân chủ với hình thức tham gia trong tư cách là dòng chảy toàn cầu.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội”

%d bloggers like this: